خاکدان

خاکدان. ( اِ مرکب ) مزبله. ( برهان قاطع ) ( آنندراج ). جائی که بر آن خاک و خاشاک اندازند. ( غیاث اللغات ). جائی که خود را تهی کنند. مبرز.جای خاک و آشغال خانه: تا چنان شد که گنده شد [ ایوب ] و بر در دیه از دور یکی خاکدان بود آنجا او را بیفکندند تا هم ایذر بمرد. ( ترجمه طبری ).

(اِمر. ) ۱ - محل ریختن خاک و خاکروبه، مزبله. ۲ - کنایه از: دنیا، جهان عالم.

۱. جای ریختن خاک یا خاک روبه: بیفتد همه رسم جشن سده / شود خاکدان جمله آتشکده (فردوسی۲: ۲۴۸۹ )، چو در خاکدانِ لحد خفت مرد / قیامت بیفشاند از موی گرد (سعدی۱: ۱۸۹ ).
۲. [مجاز] دنیا: همه زاین خاکدان اندرگذشتند / بُدَند از خاک، باز آن خاک گشتند (ناصرخسرو: لغت نامه: خاکدان )، خانهٴ خاکدان دو در دارد / تا یکی را بَرَد یکی آرد (نظامی۴: ۷۳۴ ).

جای ریختن خاک یاخکروبه، گودال خاک، کنایه ازدنیا
( اسم ) ۱ - محل ریختن خاک و خاکروبه مزبله. ۲ - دنیا جهان عالم.
مزبله. جائیکه بر آن خاک و خاشاک اندازند.

💡 که من گنجم، چو خاکم پست مشمار مرا زین خاکدان تیره بردار

💡 سپهبد چو دیدش پیاده، روان فرو جست از اسب برخاکدان

💡 جز گوشهٔ قناعت ازین خاکدان مگیر غیر از کنار هیچ ز اهل جهان مگیر