صدارت

صدارت. [ ص ِ رَ ] ( ع مص، اِمص ) بالانشینی. ( غیاث اللغات ).بالانشین شدن. ( مقدمه لغت میرسید شریف ):
در مقامی که صدارت بفقیران بخشند
چشم دارم که بجاه از همه افزون باشی.حافظ.|| شروع و ابتدا کردن. || پیش رسانی. || منصبی است که قریب وزارت باشد. ( غیاث اللغات ).
صدارت. [ ص ِ رَ ] ( ع اِمص ) منصبی بوده است بعهد صفویه. مؤلف تذکرةالملوک آرد: لازمه منصب مطلق صدارت تعیین حکام شرع و مباشرین اوقاف تفویضی و ریش سفیدی جمعی سادات و علما و مدرسان و شیخ الاسلامان و پیش نمازان و قضات و متولیان و حفاظ و سایر خدمه مزارات و مدارس و مساجد و بقاع الخیر و وزرای اوقاف و نظار و مستوفیان و سایر عمله سرکار موقوفات و محرران و غسالان و حفاران با اوست و دیوان احداث اربعه را که عبارت از قتل و ازاله بکارت و شکستن دندان و کور کردن است و عالیجاه دیوان بیکی بدون حضور صدور عظام نمیرسد و حکام دیگر شرع را مدخلیت در احداث اربعه نیست و امور شرعی سرکار فیض آثار متعلق و مختص عالیجاه صدر خاصه است و صدر ممالک را مدخلیتی در آن نیست و مجمع از شغل مختصه هر یک بدین موجب است. عالیجاه صدر خاصه روز شنبه و یکشنبه با دیوان بیکی در کشیک خانه عالی قاپو بدیوان می نشیند و در محال ایران حکام شرع یزد وابرقو و نائین و اردستان و قومشه و نطنز و محلات و دلیجان و خوانسار و برورود و فریدن و رار و مزدج و کبار و چاپلق و جرفادقان و کمره و فراهان و کاشان و قم و ساوه و مازندران و استرآباد و کرایلی و حاجیلر و کبودجامه را صدر خاصه تعیین و امور متعلق به صدر خاصه را در ولایات مفصله مذکوره نایب الصدارة و سایر مباشرین صدر خاصه متوجه می شده اند. عالیجاه صدر ممالک صاحب اختیار تعیین حکام شرع و مباشرین و موقوفات از مزارات و مدارس و مساجد و غیرهم از کل ممالک محروسه از آذربایجان و فارس و عراق و خراسان می باشد سوای آنچه در تحت اسم صدر خاصه تفصیل یافته با صدر ممالک است ودر بعضی از ازمنه سلاطین صدارت خاصه و عامه با یک شخص بوده مجملاً عزل و نصب مباشرین موقوفات اگر تفویضی بوده باشد بصدور خاصه و عامه متعلق است و اگر شرعی باشد هیچ یک از حکام شرع و صدور را مدخلیتی در آن نیست بلکه شرعاً هر کسی را واقف اوقاف متولی و صاحب اختیار قرار داده باشد مباشر خواهد بود و تغییر آن مخالف شریعت مقدسه نبوی است. ( تذکرة الملوک صص 2 - 4 ).

(ص رَ ) [ ع. صدارة ] ۱ - (اِمص. ) وزارت. ۲ - نخست وزیری.

۱. تقدم.
۲. بالانشینی.
۳. [منسوخ] منصب نخست وزیر یا صدر اعظم.

تقدم، بالانشینی، منصب نخست وزیر یا صدراعظم
۱ - ( مصدر ) بالا نشین. ۲ - شروع کردن آغاز کردن. ۳ - ( اسم ) بالا نشینی. ۴ - شروع ابتدا. ۵ - وزارت وزیری. ۶ - نخست وزیری. یا صدارت عظمی. منصب و مقام که متصدی آن موظف به تعیین حکام شرع و مباشران اوقاف و ریش سفیدی همه سادات و علما و مدرسان و شیخ الاسلامان و پیش نمازان و قاضیان و متولیان و حفاظ و خدمه مزارت و مدارس و مساجد و بقاع متبرکه و وزرای اوقاف و نظار و مستوفیان و غیره بود ( صفویان ).
منصبی بوده است بعهد صفویه

مهم ترین منصب روحانی و اداری در عهد صفویه. صاحب این منصب «صدر» نامیده می شد. منصب صدارت احتمالاً در دورۀ تیموری به وجود آمده و در زمان شاهرخ تیموری، منصبی رسمی بوده است که وظیفۀ اصلی آن، رسیدگی به اوقاف و امور طلاب و سادات بوده است. در دورۀ صفویه، وظایف منصب صدارت گسترش یافت و تقریباً ریاست همۀ تشکیلات مذهبی و اوقاف کشور را دربر می گرفته است. در زمان شاه سلیمان اول صفوی، این منصب به دو منصب: ۱) صدر خاصه یا صدارت پناه؛ ۲) صدر عامه یا صدرالممالک تقسیم گردید. صدر خاصه، رئیس روحانی تمام کشور بود و به امور مذهبی دربار و موقوفات شاه و شهر اصفهان و شهرهای اطراف آن می پرداخت و در ایالات و شهرستان های اطراف، معاونان یا نایب الصداره هایی داشت. جایگاه وی در مجالس عمومی شاه در سمت راست او بوده است. صدر عامه، که دومین شخصیت روحانی و معاون و جانشین صدر خاصه بوده، همان وظایف صدر خاصه را در سایر مناطق کشور انجام می داده است. او در ضمن، معاون دیوان بیگی نیز بوده و دیوان بیگی بدون مشورت با او کاری انجام نمی داده است. او نیز نایب الصداره هایی در محاکم کشور داشته است. جایگاه او در مجالس عمومی شاه در سمت چپ بوده است.

💡 عدل است خلیل تو در ایوان ریاست عقل است دلیل تو به صحرای صدارت

💡 قاسمی عاشق بیچاره بسودای تو ماند عاقلان میل بزرگی و صدارت کردند

💡 امروز جای هر کس پیدا شود ز خوبان کان ماه مجلس‏افروز اندر صدارت آمد

💡 ۷- فرمان شاه طهماسب مورخ ۱۰ رجب ۹۳۱ هجری قمری دربارهٔ معزالدین محمد فرزند شاه تقی الدین محمد که پس از این به صدارت رسید.

💡 از تو ایوان صدارت را شکوهی کآفتاب بیند از جان در نعالش آسمان ماوا گرفت

💡 شیرین شودت کام که خالیگر گردون آراسته خوان تو به حلوای صدارت