نهالی

نهالی. [ ن ِ ] ( اِ ) چیزی باشد که بر آن نشینند.( صحاح الفرس ). آن است که به عربی مطرح خوانند و بر صدر صفها افکنند و دست نیز خوانندش. ( اوبهی ). حشیة. تشک. توشک. دشک. شادگونه. ( یادداشت مؤلف ). قسمی از بساط کوتاه قد و توشک و بستری که به روی آن می خوابند. ( ناظم الاطباء ). نهالین. مسند. ( حاشیه برهان قاطع چ معین ). تشکچه ای که بر آن نشینند. بالش:
نهالی بیفکند و مسند نهاد
ز دیداراو میزبان گشت شاد.فردوسی.نهالی همه خاک دارند و خشت
خنک آنکه جز تخم نیکی نکشت.فردوسی.نهالیش در زیر دیبای زرد
پس پشت او مسندی لاژورد.فردوسی.چنانکه یک زانوی وی بیرون صدر بودی و یک زانو بر نهالی. ( تاریخ بیهقی ص 16 ).
نهالی به زیرش غلیژن بدی
ز بر چادرش آب روشن بدی.اسدی.زیبا به خرد باید بودنت و به حکمت
زیبا تو به تختی و به صدری و نهالی.ناصرخسرو.با او بر یکی نهالی پیش تخت بنشست. ( چهارمقاله ).
ایا به حرمت و تعظیم بارگاه ترا
زمانه بوسه زده گوشه نهالی و نخ.سوزنی.باریش همچو حشو نهالی و مرفقه.سوزنی.فضیل به خانه جهود آمد و جهود خاک در زیر نهالی کرده بود پس دست به زیر نهالی درکرد و مشتی دینار برداشت... جهود گفت... من خاک در زیر نهالی کرده بودم آزمایش ترا. ( تذکرةالاولیاء ).
تا نهالی و لحافت نبود چندین دست
در وثاقت شب سرما منشان مهمان را.نظام قاری.حبذا بخت نهالی که نهالی چون تو
خیزدش هر سحری تازه و خرم ز کنار.نظام قاری.به تخت کت چو برآمد نهالی زربفت
کلاه وار قبا پیش او ببست کمر.نظام قاری.- نهالی افکندن؛ تشک گستردن.
نهالی بیفکند و بالش نهاد
ز دیدار او میزبان گشت شاد.فردوسی.- نهالی به جائی فرستادن؛ عزم آنجا کردن:
نهالی به دوزخ فرستاده ای
تو گوئی نه از مردمان زاده ای.فردوسی.

(نِ ) (اِ. ) تُشک، بستر.

بستر، تشک: نهالی بیفگند و مسند نهاد / ز دیدار او میزبان گشت شاد (فردوسی: ۶/۴۹۰ ).

بستر، تشک، نهال ونهالین نیزگفته اند
( اسم ) بستر تشک: (( پس دوات خواست و قلم و بر پاره ای کاغذ بنوشت چیزی و در زیر نهالی خلیفه بنهاد... ) )

💡 یک روز بود علم نهالی ضعیف و زار امروز آن نهال درختی تناور است

💡 همیشه نخل قوی تا به تربیت گردد چو با ضعیف نهالی ز بوستان برخاست

💡 چون نهالی که موافق فتدش آب و هوا هست در عشق به از سال دگر، هر سالم

💡 از بسکه ناله داشت نی بوریای فقر مخمل نبرد صرفهٔ خواب از نهالیم

💡 نهاده تازه نهالی قدم ز لطف به چشمم که پیش جلوه او سرو، زار لرزد و ریزد

💡 می‌خورد چون عیسی از سرچشمه خورشید آب هر نهالی کز زمین پاک می‌آید برون