واژه «شرحی» در منابع لغوی کهن در اصل بهعنوان صفت نسبی معرفی شده و به معنای منسوب به «شرحه» است که در برخی منابع، نام یکی از بطون یا شاخههای قبیله بنیاسامه دانسته شده است. در این کاربرد، «شرحی» یک واژه هویتی و قبیلهای است که برای نشان دادن وابستگی فرد به یک تیره یا خاندان خاص در نظام نامگذاری عربی به کار میرفته است. از نظر ساختاری، این واژه از ریشه «شرحه» بههمراه پسوند نسبی «ـی» ساخته شده و در دسته صفات نسبی قرار میگیرد. بنابراین معنای اصلی آن در متون تاریخی، بیان انتساب نسبی و اجتماعی افراد به یک گروه مشخص بوده است نه یک مفهوم توصیفی عمومی.
در مقابل، در کاربرد امروزی زبان فارسی، این واژه معنای دیگری نیز یافته و به مفهوم «توضیحی، تبیینی و تفصیلی» به کار میرود. در این معنا، «شرحی» به متنی گفته میشود که هدف آن توضیح دادن، روشن کردن و بسط دادن مفاهیم یک موضوع یا اثر است. برای مثال در ترکیب «شرحی بر کتاب»، منظور اثری است که محتوای کتاب را به صورت توضیحی و تحلیلی بازگو میکند و ابهامات آن را رفع مینماید. این کاربرد میتواند هم نوشتاری و هم گفتاری باشد و هر نوع بیان منسجم و توضیحی را شامل میشود.
