فروتنی در قرآن به معنای داشتن روحیه تواضع، نرمخویی، دوری از تکبر و برخورد محترمانه با دیگران است و یکی از مهمترین صفات اخلاقی انسان مؤمن به شمار میآید. قرآن کریم انسانهای فروتن را افرادی معرفی میکند که در برابر حق سر تسلیم دارند و در برخورد با مردم، خود را برتر از دیگران نمیبینند و با آرامش، ادب و مهربانی رفتار میکنند. در آموزههای قرآنی، فروتنی نقطه مقابل تکبر و خودبزرگبینی است و انسان متواضع کسی است که مقام و نعمتهای الهی او را دچار غرور و فخرفروشی نمیکند. قرآن بندگان شایسته خدا را کسانی میداند که با آرامش و وقار بر روی زمین راه میروند و اگر با سخنان ناپسند یا رفتار جاهلانه روبهرو شوند، با خشونت و تندی پاسخ نمیدهند، بلکه با اخلاق نیکو و گفتار پسندیده برخورد میکنند. در آیات قرآن همچنین سفارش شده است که انسان نسبت به مؤمنان فروتن و مهربان باشد و از رفتارهای متکبرانه و تحقیر دیگران پرهیز کند، زیرا تکبر از صفات ناپسند و مورد نکوهش الهی است. فروتنی در قرآن تنها یک رفتار ظاهری نیست، بلکه حالتی درونی و نشانه ایمان، عقل و شخصیت سالم انسان به شمار میآید. انسان متواضع در نگاه قرآن کسی است که عظمت خداوند را درک کرده و به همین دلیل در برابر دیگران دچار غرور و خودخواهی نمیشود. همچنین در تعالیم اسلامی بیان شده است که تواضع سبب افزایش احترام، محبوبیت و ارزش انسان در میان مردم میشود، در حالی که تکبر باعث سقوط اخلاقی و دوری انسان از رحمت الهی خواهد شد. قرآن با بیان سرگذشت متکبران و سرانجام آنان، انسان را به فروتنی و اخلاق نیک دعوت میکند و این صفت را از ویژگیهای بندگان صالح و شایسته خداوند میداند. بنابراین، فروتنی در قرآن یک فضیلت بزرگ اخلاقی و اجتماعی است که موجب آرامش فرد، سلامت روابط انسانی و نزدیک شدن انسان به خداوند میشود.
فروتنی در قران
دانشنامه اسلامی
[ویکی فقه] فروتنی در قرآن. ناگفته پیداست که تواضع و فروتنی نقطه مقابل تکبر و فخرفروشی است و جدا سازی بحث های کامل این دو از یکدیگر مشکل یا غیر ممکن است و لذا هم در آیات و روایات اسلامی و هم در کلمات بزرگان اخلاق این دو به یکدیگر آمیخته شده است.
نکوهش از یکی ملازم تمجید و ستایش از دیگری است و ستایش از یکی همراه با نکوهش از دیگری می باشد، درست مثل اینکه بحث های مربوط به ستایش و تمجید از علم جدای از نکوهش از جهل نیست و نکوهش از جهل همراه ستایش علم است.با این حال مفهوم این سخن آن نیست که ما بحث های مربوط به تواضع را نادیده گرفته و به آنچه در بحث زشتی تکبر و استکبار گفتیم بسنده کنیم. بخصوص اینکه نسبت بین تکبر و تواضع به اصطلاح نسبت میان ضدین است نه وجود و عدم. هم تکبر یک صفت وجودی است و هم تواضع و هر دو در مقابل یکدیگر قرار دارند، نه از قبیل وجود و عدم که سخن از یکی الزاما همراه با نفی دیگری باشد.
فرمایش امام علی
در روایات اسلامی نیز به این معنی اشاره شده است از جمله از علی (علیه السّلام) می خوانیم: «ضادوا الکبر بالتواضع؛ به وسیله تواضع با تکبر که ضد آن است مقابله کنید».
تواضع در قرآن
با این اشاره به قرآن باز می گردیم و آیات مربوط به مساله تواضع را گلچین کرده، مورد بررسی قرار می دهیم (هر چند آیاتی که به کنایه یا به ملازمه به آن اشاره می کند بیش از اینها است).۱- یا ایها الذین آمنوا من یرتد منکم عن دینه فسوف یاتی الله بقوم یحبهم ویحبونه اذلة علی المؤمنین اعزة علی الکافرین.. ۲-وعباد الرحمن الذین یمشون علی الارض هوناواذاخاطبهمالجاهلون قالواسلاما ۳- واخفض جناحک لمن اتبعک من المؤمنین
ترجمه
...
