دم سرد
دم سرد در درجه اول به ویژگیهای اقلیمی اشاره دارد و به معنای وجود باد و هوای توأم با برودت و سرمای شدید است. این اصطلاح بیانگر شرایط جوی است که در آن، وزش باد با دمای پایین همراه شده و فضایی منجمد و فاقد حرارت را تداعی میکند. نظامی گنجوی در بیتی اشاره میکند: «شبی دم سرد چون دلهای بیسوز / برات آورده از شبهای بیروز.» این بیت به خوبی تصویر شبانگاهی را ترسیم میکند که سرمای گزنده آن، فضایی دلگیر و بیروح ایجاد کرده است؛ استعاره از دلهای فاقد احساس و روزهای تاریک و بینور.
علاوه بر معنای تحتاللفظی مرتبط با اقلیم، «دم سرد» در حوزه ادبیات کنایی به صفتی برای اشخاص اطلاق میشود. مطابق با نقل قول از ناظم الاطبا، این اصطلاح برای وصف کسی به کار میرود که سخنانش فاقد تأثیرگذاری و نفوذ کلام است؛ به عبارت دیگر، گفتار او به سبب فقدان حرارت، شور، یا منطق قاطع، اثربخش نیست و شنونده را تحت تأثیر قرار نمیدهد. این کاربرد، دلالت بر کماثر بودن یا بیاهمیت تلقی شدن کلام گوینده دارد.
مترادفها
خون سرد، بیاحساس، بیروح
متضادها
دم گرم
لغت نامه دهخدا
دم سرد. [ دَ س َ ] ( ص مرکب ) که دارای باد سرد است. که هوای سرد دارد. با باد و هوای سرد:
شبی دم سرد چون دلهای بی سوز
برات آورده از شبهای بی روز.نظامی. || کسی که سخن بی اثر می گوید. ( ناظم الاطباء ). کنایه از کسی که سخنش درنگیرد. ( آنندراج ):
تو خوش میباش با حافظ برو گو خصم جان میده
چو گرمی از تو میبینم چه باک از خصم دم سردم.حافظ.
فرهنگ معین
( ~. سَ ) (ص. ) مأیوس، ناامید.
فرهنگ عمید
کسی که کلامش در دیگری اثر نکند.
فرهنگ فارسی
که دارای باد سرد است.
ویکی واژه
مأیوس، ناامید.
جمله سازی با دم سرد
جملات نمونه از منابع مختلف جمع آوری شده است، اگر صحیح نیست یا توهین آمیز است، لطفا گزارش دهید.
💡 ز عشق قطره چاتک بادم سرد رقابت با صدف چون مور می کرد
💡 گفتم چشمم گفت که بس بی آبی گفتم نفسم گفت مکن دم سردی
💡 اندیشه عشقت دم سرد آرد بار تخم هوست میوه درد آرد بار