افاعیل

افاعیل. [ اَ ] ( ع اِ ) ج ِ اَفعال، جج ِ فِعل، یعنی کار و آن کنایه است از عمل آدمی. ( از اقرب الموارد ) ( از ناظم الاطباء ). تقول: ان الرشی تفعل الافاعیل. ( اقرب الموارد ). || در اصطلاح علم عروض عبارت است از اجزا و آن را تفاعیل نیز گویند. و اصول اجزاء را اصول افاعیل نامند. ( از کشاف اصطلاحات الفنون ). رجوع به جزء و اجزاء شود.

( اَ ) [ ع. ] جِ افعال، جج فعل، فعل ها، کنش ها، کردارها.

۱. (ادبی ) در عروض، ارکان و اجزای اوزان شعر (فعولن، مفاعیلن، مستفعلن، و فاعلاتن ) که بقیۀ اجزا از این ها گرفته می شود.
۲. [قدیمی] = فعل

جمع افعال جمع الجمع. فعل فعلها کنشها کردارها. یا افاعیل عروضی. ارکان عروضی.

جِ افعال؛ جج فعل؛ فعل‌ها، کنش‌ها، کردارها.

💡 و از اینجا معلوم شود که حکمت مدنی، و آن این علم است که مقاله مشتمل بر اوست، نظر بود در قوانینی کلی که مقتضی مصلحت عموم بود از آن جهت که به تعاون متوجه باشند به کمال حقیقی. و موضوع این علم هیأتی بود جماعت را که از جهت اجتماع حاصل آید و مصدر افاعیل ایشان شود بر وجه اکمل.

💡 از حضرت جلت خطاب آمد که: زنهار اگر او را با پرکهای ضعیف «و خلق الانسان ضعیفاً» بینید بچشم حقارت درو منگرید اگرنه افاعیل ما را منکرید و بپر و بال ملکی خویش مغرور مشوید که بحقیقت پر و بال او ماییم و جز ما پر و بال او را نشاییم که «وحملنا هم فی‌ البر و البحر». او ببرما میپرد زان بپر ما میپرد.