طایفه خلیلی بیگیوند

ایل بیگوند از نواحی گرمیان سلیمانیه در کردستان ایران در زمان شاه اسماعیل صفوی به ایران مهاجرت کردند و در مناطق کلیایی و کرمانشاهان ساکن شدند. حدود هفتاد سال بعد، صفی خان بیگوند در کلیایی، قباد خان بیگوند در کرمانشاه و خلیل خان بیگوند در منطقه گتوند خوزستان مستقر شدند. این افراد بعدها به نام بیگیوند در گویش بختیاری شناخته شدند. کُلیایی یکی از ایلات و طوایف کردهاست که نام آن به معنای صاحبان گوسفند نیز اشاره دارد، زیرا این منطقه به دامپروری و دامداری شهرت دارد. به طور کلی، واژه کلیایی به ناحیه شمال شرق استان کرمانشاه و به طور خاص به طوایف و منطقه غرب شهرستان سنقر و کلیایی اطلاق می‌شود. همچنین، لهجه کلیایی زبان غالب در شهرستان سنقر و کلیایی و برخی از مناطق همجوار است. در مورد خاستگاه مردمان کلیایی، نظرات متفاوتی وجود دارد. بر اساس برخی نظریه‌ها، کلیایی‌ها از کردهایی هستند که از نواحی بین ترکیه و سوریه کنونی به این منطقه مهاجرت کرده‌اند. درباره قوم خلیل که بخش عمده‌ای از جمعیت شهر خلیل را تشکیل می‌دهند، اطلاعاتی به صورت شفاهی و سینه به سینه منتقل شده است. این قوم شامل سه طایفه عموزادی، خلیلی و باقری است که پسوند خلیلی در انتهای نام‌های خانوادگی آن‌ها دیده می‌شود. قوم خلیل از نژاد آریایی هستند. این قوم حدود 185 سال پیش از منطقه استان جنان که نخستین محل سکونت آن‌ها در منطقه هزار جریب بهشهر واقع شده بود، به محل کنونی خود مهاجرت کردند. آن‌ها دامدار بودند و در ابتدا برای تأمین غذا برای دام‌های خود به مناطق پایین‌تر کوچ کردند، جایی که اکنون قبرستانی مربوط به قوم خلیل در آنجا وجود دارد. اگرچه برای تأمین علوفه دام‌ها در مناطق دیگری نیز مستقر شدند اما پس از آشنایی با منطقه جدید که در آن تأمین غذا برای خانواده و علوفه برای دام‌ها آسان‌تر بود و همچنین دسترسی به امکانات بهتر زندگی، یکی از دلایل ماندن آن‌ها در این منطقه و آبادانی آن شد. عامل اصلی کوچ قوم خلیل از استان جنان، بارش برف سنگین، مرگ برخی از افراد، تلف شدن دام‌ها و شرایط سخت زندگی در آن منطقه بود. آن‌ها با محیط جدید آشنا شدند و به مدت 50 سال به صورت یيلاق – قشلاق در آنجا رفت و آمد داشتند و چق می‌ساختند. اما پس از آن تصمیم به سکونت دائمی در این منطقه گرفتند و نام آن را خلیل محله گذاشتند. اطلاعات دقیقی درباره تاریخ استقرار آن‌ها در دست نیست، اما تقریباً 190 سال است که در این منطقه زندگی می‌کنند.