اصول لفظی عدمی

[ویکی فقه] اصول لفظی عدمی به اصول رافعِ شکّ در مطابقت اراده استعمالی با ظهور کلام اطلاق می شود.
اصول لفظی دو گونه است:۱. اصول لفظی وجودی، مثل: اصالت عموم، اصالت حقیقت و اصالت ظهور؛۲. اصول لفظی عدمی، مثل: اصالت عدم قرینه، اصالت عدم تقیید و اصالت عدم تخصیص.
منشأ شک در ظاهر کلام متکلم
منشا شک در این که گوینده، خلاف ظاهر کلام خود را اراده کرده است یا نه، دو چیز است:ا) شک در مطابقت اراده استعمالی با ظهور کلام، از آن رو که استعمال مجازی احتمال داده می شود؛ب) شک در مطابقت اصل ظهور با اراده جدی، و در حقیقت، شک در مطابقت اراده استعمالی با اراده جدی با قطع به تطابق اراده استعمالی و ظهور.برای رفع شک ناشی از مطابقت اراده استعمالی با ظهور کلام، باید به اصول عدمی هم چون: اصالت عدم قرینه، اصالت عدم تقیید و اصالت عدم تخصیص، تمسک نمود؛ یعنی اصل آن است که قرینه ای بر خلاف ظاهر نیست و تقیید و تخصیصی وجود ندارد و اراده استعمالی، مطابق ظهور است.و برای رفع شک در مطابقت اصل ظهور با اراده جدی، باید به اصول لفظی وجودی از قبیل: اصالت حقیقت، اصالت عموم و اصالت اطلاق، تمسک نمود.
رجوع اصول وجودی به عدمی
در مورد رجوع اصول وجودی به عدمی و یا به عکس، اختلاف است:مرحوم « مظفر » به نقل از « شیخ اعظم (رحمه الله)» می گوید: اصول لفظی وجودی به اصل واحدی که عدمی است رجوع می کند، و آن اصالت عدم قرینه است؛ یعنی اصل، عدم وجود قرینه بر تخصیص، تقیید و مجاز در کلام است. اما مرحوم « آخوند خراسانی » می گوید: همه اصول وجودی به اصالت ظهور برگشت می کند و اصالت عدم قرینه هم از باب تمسک به اصالت ظهور حجیت دارد، زیرا عقلا به ظاهر کلام عمل می کنند و به احتمال وجود قرینه بر خلاف آن، اعتنا نمی کنند.مرحوم «مظفر» می گوید: حق این است که اصالت عدم قرینه، اصل مستقلی نیست تا نزاع شود که آیا اصالت ظهور به آن بر می گردد یا آن به اصالت ظهور.