حقیقت لفظی

[ویکی فقه] حقیقت لفظی، دلالت لفظ بر موضوع له لغوی، عرفی یا شرعی است.
حقیقت و استعمال حقیقی (مقابل مجاز و استعمال مجازی) بر دو قسم است: ۱. حقیقت لفظی؛ ۲. حقیقت عقلی یا معنوی.
تعریف حقیقت لفظی
مراد از «حقیقت لفظی» دلالت لفظ بر معنایی است که در اصل لغت برای آن وضع شده است. البته در تفسیری اعم، می توان آن را دلالت لفظ بر معنایی دانست که یا در اصل لغت، یا نزد عرف یا شرع برای آن وضع شده باشد. در این معنا حقیقت لفظی شامل حقیقت عرفیه و شرعیه نیز می شود.
تعریف حقیقت عقلی
اما «حقیقت عقلی» یا معنوی را چنین تعریف کرده اند: «هی اسناد الفعل او ما فی معناه الی صاحبه الحقیقی عندالمتکلم فی الظاهر؛ اسناد فعل و شبه فعل (مثل مصدر، اسم فاعل و…) به فاعل و مالک حقیقی آن»؛ مثلا اگر گفته شود «لشکریان، شهر را فتح کردند» این اسناد از سنخ حقیقت عقلی است؛ به خلاف این که بگوییم «فرمانده، شهر را فتح کرد».
عناوین مرتبط
...

💡 این طائفه در اول پیدایش مکتبشان در مقام استدلال و اثبات طریقه خود بر نیامدند و تنها به ادعاهای لفظی اکتفا می‌کردند ولی بعد از قرن سوم هجری به تدریج با تألیف کتاب‌ها و رساله هائی مرام خود را در دلها جا دادند و آنقدر هوادار برای خود درست کردند که توانستند آرای خود را دربارهٔ حقیقت و طریقت علناً مطرح سازند و از ناحیه آنان انشائاتی در نظم و نثر در اقطار زمین منتشر گردید.