واژه «گبنا» در متون کهن فارسی و پهلوی یک واژه با ریشه هزوارشی است که در اصل به معنای «مرد» در برابر «زن» به کار میرفته است. این واژه در زبانهای باستانی ایران، بهویژه در زند و پازند، برای اشاره به جنس مذکر و مفهوم مردانگی استفاده میشده و در مقابل واژه زن قرار میگرفته است. از نظر تاریخی، «گبنا» در برخی منابع به صورت «گبرا» نیز آمده و با واژه پهلوی «مرد» هممعنا دانسته شده است. این نشان میدهد که واژه در ساختار زبانهای ایرانی میانه جایگاه مشخصی در بیان تمایز جنسیتی داشته است. در متون لغوی، «گبنا» به عنوان هزوارشی معرفی شده که کاربرد آن بیشتر در زبان نوشتاری و متون دینی یا ادبی قدیم بوده است. این واژه در زبان گفتاری امروزی کاربرد ندارد و بیشتر به عنوان یک اصطلاح تاریخی و زبانی شناخته میشود. از نظر معنایی، مفهوم آن کاملاً ساده و مشخص است و به جنس مرد در برابر زن اشاره دارد. در برخی توضیحات زبانشناسی، تحول این واژه در گذر زمان و تغییر شکل آن در لهجهها و متون مختلف نیز مورد اشاره قرار گرفته است. اهمیت آن بیشتر در مطالعه زبانهای باستانی ایران و درک ساختار واژگان کهن دیده میشود. بنابراین «گبنا» واژهای کهن است که به معنای مرد در برابر زن به کار میرفته و در متون پهلوی و زند جایگاه زبانی و تاریخی داشته است.
گبنا
لغت نامه دهخدا
گبنا. [ گ َ ] ( هزوارش، اِ ) بلغت زند و پازند بمعنی مرد باشد که در مقابل زن است. ( برهان ) ( آنندراج ). این کلمه، هزوارش گبنا است که غالباً گبرا و در پهلوی مرت ( بمعنی مرد ) خوانند. ( از حاشیه برهان قاطع چ معین ).
