جمال الدین گیلی

جمال‌الدین گیلی یکی از صوفیان سده هفتم هجری و از شاگردان برجسته شیخ نجم‌الدین کبری بود که جزئیات زیادی از زندگی او در منابع در دسترس نیست. او ابتدا به جمع‌آوری علوم عقلی و نقلی پرداخت، اما پس از مدتی مباحثات علمی را ترک کرد و به ارادت به شیخ نجم‌الدین کبری روی آورد و از دست او خرقه دریافت نمود. جمال‌الدین پس از گذراندن چلّه و اربعین مخصوص، از جانب نجم‌الدین به لقب «عین‌الزمان» مفتخر شد و در خوارزم ماند و جزو ۱۲ مرید برجسته شیخ گردید. با حمله چنگیزخان مغول به خوارزم، او به قزوین مهاجرت کرد و در آنجا اقامت گزید، جایی که مورد احترام و ارادت علاءالدین محمد، حکمران اسماعیلیه قزوین، قرار گرفت. علاءالدین محمد هرسال مبلغ ۵۰۰ دینار نذر به جمال‌الدین می‌فرستاد و او این کمک‌ها را برای مایحتاج خود صرف می‌کرد و دریافت این هدایا را از اسماعیلیان جایز می‌دانست. جمال‌الدین گیلی در قزوین به همراه سادات فاضل و مردم محل، مجالس علمی و روحانی داشت و خانقاه او در بحران‌های اجتماعی و هجوم امیران مغول پناهگاه مردم بود. او در پیش‌بینی وقایع، از جمله مرگ برخی حکمرانان، تبحر داشت و در طول عمر خود، در نظم عربی و فارسی مهارت داشت، هرچند منابع تنها دو بیت عربی از او نقل کرده‌اند. جمال‌الدین گیلی در شب دوشنبه ۴ شوال ۶۵۱ق / ۲۷ نوامبر ۱۲۵۳م در قزوین درگذشت و میراث او به‌ویژه در زمینه تصوف و اخلاق صوفیانه در تاریخ ایران و خوارزم ثبت شده است.