واژه «تعذل» در زبان عربی به حالتی گفته میشود که فرد سرزنش و ملامتی را که از دیگران میشنود قبول میکند و آن را رد نمیکند، بلکه آن را میپذیرد. در این وضعیت، شخص ممکن است خودش هم به اشتباه یا کار نادرستش آگاه شود و به نوعی خود را سرزنش کند. به بیان سادهتر، تعذل یعنی اینکه انسان هم حرف انتقادآمیز دیگران را بپذیرد و هم در دل خود به اشتباهاتش اعتراف کند و خود را مورد نکوهش قرار دهد. این واژه از ریشه «عذل» گرفته شده است که در اصل به معنای ملامت کردن و سرزنش نمودن به کار میرود و در صورتهای مختلف، هم به معنای سرزنش کردن دیگران و هم پذیرش این سرزنش کاربرد دارد. در معنای اصلی، تعذل به نوعی پذیرش نکوهش اشاره دارد که در آن فرد نه تنها در برابر ملامت مقاومت نمیکند، بلکه آن را میپذیرد و خود را مستحق آن میداند. در برخی کاربردها نیز این واژه به معنای خودسرزنشی یا ملامت کردن خویشتن به کار میرود، حالتی که در آن انسان نسبت به رفتار یا تصمیم خود احساس نارضایتی کرده و خود را مورد نکوهش قرار میدهد. این مفهوم در متون لغوی و ادبی عربی با تعابیری مانند اعتاب نیز همراه شده که به معنای سرزنش یا عتاب کردن است. تعذل از نظر معنایی نشاندهنده نوعی پذیرش اخلاقی یا عاطفی نسبت به خطا و اشتباه است که در آن فرد به جای انکار، مسئولیت رفتار خود را میپذیرد. این واژه در متون کلاسیک لغت، بیشتر با مفهوم «نکوهش پذیرفتن» یا «ملامتپذیری» تعریف شده و بر جنبه درونی و اخلاقی آن تأکید شده است. در کاربردهای ادبی، این کلمه میتواند بیانگر حالتی از پشیمانی و پذیرش خطا باشد که با نوعی تأمل در رفتار گذشته همراه است. این واژه همچنین میتواند نشاندهنده فروتنی و قبول انتقاد در برابر دیگران باشد.
تعذل
لغت نامه دهخدا
تعذل. [ ت َ ع َذْ ذُ ] ( ع مص ) نکوهش پذیرفتن. ( منتهی الارب ) ( آنندراج ) ( ناظم الاطباء ) ( از اقرب الموارد ). || اعتاب. ( اقرب الموارد ).
