ابن سیده علی بن اسماعیل

[ویکی نور] «ابن سیده، ابوالحسن علی بن اسماعیل» (398- 458ق)، ادیب، لغوی و نحوی عصر ملوک الطوایفی اندلس است. نام پدر وی در برخی منابع احمد و محمد نیز آمده است؛ اما هیچ کدام در ذکر سلسله نسب او از این حد فراتر نرفته اند و این امر، با توجه به نام نیای وی «سیده»، چه بسا حاکی از تبار غیرعربی او باشد به ویژه برخی او را شعوبی نیز دانسته اند.
ابن سیده در مرسیه به دنیا آمد. او نیز همچون پدرش نابینا بود؛ اما هوش و ذکاوتی بی مانند و حافظه ای نیرومند داشت، چندانکه حیرت همگان، به ویژه استادانش را برانگیخته بود. به گفته ی خود وی از چهار سالگی شروع به تحصیل علم کرد و در شش سالگی قرآن را از حفظ داشت. بسیاری از کتب نحو و لغت از جمله الغریب المصنف ابوعبید قاسم بن سلاّم هروی را نیز از بر می دانست. پدرش که از لغت شناسان و نحویان معروف به شمار می رفت، از جمله ی نخستین استادان او بود. وی پس از پدر نزد ابوعمر طلمنکی و ابوالعلاء صاعد بغدادی و دیگران به فراگیری نحو، لغت، فقه و حدیث پرداخت.
ابن سیده پس از تکمیل تحصیلات خود به دانیه رفت. علت مهاجرت او به درستی روشن نیست؛ اما احتمالاً تحولات سیاسی و ناامنی های حاصل از آن از عوامل این مهاجرت بوده است. در آن زمان شرق اندلس در دست موالی عامریان بود و مجاهد عامری که مردی فاضل و دانش دوست بود، بر دانیه حکم می راند. ابن سیده به خدمت وی درآمد و از الطاف او بهره مند شد و به درخواست وی دو لغت نامه ی معروف خود «المحکم» و «المخصص» را تألیف کرد؛ اما پس از مرگ مجاهد و به قدرت رسیدن فرزندش اقبال الدوله روابط ابن سیده با امیر به تیرگی گرایید و او به ناچار از دانیه گریخت؛ اما چندی بعد با سرودن قصیده ای در مدح امیر دل او را به دست آورد و به دانیه بازگشت و سرانجام در همانجا درگذشت.
ابن سیده در رشته های مختلف از جمله شعر و ادب و تاریخ عرب، دانشی گسترده داشته، اما شهرت وی بیشتر در علم لغت است. خود او ظاهراً در مقام خودستایی، علم لغت را کمترین بضاعت و ساده ترین هنر خویش دانسته است. آثار لغوی ابن سیده عمدتاً مبتنی بر تألیفات لغویان بزرگ است. وی ضمن بالیدن به مقام علمی خود و متهم کردن پیشینیان به اقتباس و تقلید از یکدیگر، نوید تجدد و نوآوری در آثار خود داده است، اما در عمل نه تنها وعده ی او تحقق نیافته، بلکه خود وی نیز در هر دو اثر لغوی خود، بی پروا بسیاری از مطالب متقدمان را بدون ذکر نام آنان اقتباس کرده است؛ تا آنجا که در مقدمه ی المخصص، قسمتی از کتاب الخصائص ابن جنی، را بی کم و کاست برگرفته و در لابه لای مطالب خود گنجانده است.ابن سیده در منطق نیز دست داشت، چنانکه به روایت ابن صاعد، کتابی بزرگ در این فن نوشت و در آن از آراء متی بن یونس پیروی کرد.
از شاگردان ابن سیده دو تن به نامهای ابوعبدالله محمد بن خلصة و ابوبکر محمد بن خلف معروف به ابن طرشمیل شناخته شده اند.

💡 دربارهٔ او بسان دیگر داعیان اسماعیلی که عمدتاً فعالیت‌های سری داشتند اطلاعات کمتری در اختیار است. همین اندازه پیداست که وی احتمالاً از مردم کرمان بود، به سال ۳۵۲ق. /۹۶۳م زاده شده و بیشترین فعالیت‌های خود را در عراق، به ویژه بغداد و بصره و از آن پس در نواحی شمال شرق عراق و نیز نواحی مرکزی ایران پی گرفت.

💡 براساس عقاید مسلمانان و متن قرآن یکی از بناکنندگان کعبه ابراهیم بوده که به کمک پسرش اسماعیل این کار را انجام داده‌است.

💡 در ۲۶ بهمن ۱۳۹۰ بهرام اسماعیلی مدیرعامل سازمان بهسازی و نوسازی بافت فرسوده کرمانشاه در گفتگو با ایسنا گفت از ۵۶ پروژه تعریف‌شده در طرح تعریض خیابان مدرس ۸ پروژه به بهره‌برداری رسیده و ۲۸ پروژه دیگر نیز در حال احداث است.

💡 خاک مهر آیین یک اثر موسیقایی سمفونیک با مضمون ملی - میهنی است. بر خلاف آنچه که بسیاری تصور می‌کنند که سرود «خاک مهر آیین» از ترانه‌های قدیمی است، این سرود در سال ۱۳۸۷ در مرکز موسیقی سازمان صدا و سیما به آهنگسازی علی اکبر قربانی و با شعری از اسماعیل فرزانه ساخته شد.

💡 عباس امانت تقارن سیر وقایع تاریخی و موضوع کتاب کاشفی را صرفاً به پای اتفاق نمی‌گذارد، خاصه از این منظر که تنها اندکی پس از سلطهٔ ازبکان بر هرات که بر تسنن تأکید می‌ورزیدند، شهر در سال ۹۱۶ ه‍.ق به دست شاه اسماعیل صفوی فتح شد که در تشیع شدیداً متعصب بود و بسیار افراط می‌ورزید.

💡 بهرام گودرزی ۵ فروردین سال ۱۳۲۲ در تهران متولد شد. بیشتر اعضای خانواده او از صدایی خوش بهره داشتند به همین سبب از دوران کودکی به آواز و موسیقی ایرانی تمایل پیدا کرد. از جمله استادان او می‌توان به محمود کریمی، ادیب خوانساری، اسماعیل مهرتاش و حسین قوامی اشاره نمود.او فارغ‌التحصیل هنرستان موسیقی ملی است.