کتاب وَقعةُ صِفّین اثر ابوالفضل، نصر بن مزاحم بن سیار منقری (متوفای ۲۱۲ قمری)، از کهنترین و معتبرترین منابع تاریخی دربارۀ نبرد صفین است که با قلمی روان و منسجم به روایت حوادث این رویداد سرنوشتساز میپردازد. مؤلف در این اثر، با امانتداری و دقتی ویژه، سخنان امیرالمؤمنین علی(ع) و یاران ایشان را در کنار گفتهها و مواضع معاویه و طرفدارانش ثبت کرده و با پرهیز از تعصبات جانبدارانه، تصویری جامع و هماهنگ از فضای سیاسی و اجتماعی کوفه و دمشق در دوران خلافت امام علی(ع) ارائه میدهد. این کتاب افزون بر نقل مفصّل رخدادهای تاریخی و نبردها، شامل سخنرانیها، نامهها، اشعار حماسی و اشعار مناسبتهای مختلف از هر دو جبهه است که بر غنای تاریخی و ادبی آن میافزاید.
نصر بن مزاحم بهعنوان یک مورخ شیعی، در هشت جزء، مقدمات، روند و پیامدهای جنگ صفین را با توجه به جزئیات دقیق حتی در امور ظاهری به تصویر کشیده است. دقت او در ثبت وقایع و نقل بیطرفانۀ گفتار و کردار طرفین، سبب شده تا کتاب «وقعة صفین» در زمرۀ معدود تکنگاریهای باقیمانده از این واقعه و از مهمترین منابع تاریخ اسلام در حوزۀ زندگی و دوران حکومت امام علی(ع) به شمار آید. ویژگی بارز این اثر، انسجام روایی و پرهیز از افراط و تفریط در نقل واقعیات است که تصویری گسترده و حقیقی از آن برهۀ حساس تاریخ اسلام خلق میکند.
نصر بن مزاحم منقری که از اصحاب امام باقر(ع) دانسته شده و در طبقهای نزدیک به مورخانی چون ابومخنف قرار دارد، در اواخر عمر در قیام ابوالسرایا علیه حکومت عباسی مشارکت داشت. از جمله آثار دیگر او میتوان به «الجمل»، «الغارات»، «مقتل حجر بن عدی» و «مقتل حسین بن علی» اشاره کرد. اگرچه برخی در اعتبار روایی او به دلیل مذهبش تردید کردهاند، اما کتاب «وقعة صفین» بهسبب دقت در جزئیات، نقل منسجم حوادث و ثبت بیطرفانۀ سخنان طرفین، همواره بهعنوان منبعی مهم و مورد استناد در پژوهشهای تاریخی مورد توجه محققان بوده است.
