واژه «ملاپیناس» یک ترکیب عامیانه در زبان فارسی است که در فرهنگهای لغت به عنوان وصفی برای افراد با ظاهر نامرتب و رفتار ناخوشایند به کار رفته است. این واژه برای توصیف شخصی استفاده میشود که از نظر پوشش و ظاهر، ژولیده، پارهپاره و بینظم به نظر میرسد. همچنین در برخی منابع، این اصطلاح به فردی با روحیهای خسیس و طبعی ناخوشایند نیز اطلاق شده است. در کاربرد عامیانه، ملاپیناس بیشتر بار معنایی منفی دارد و برای نکوهش وضعیت ظاهری و رفتاری فرد به کار میرود. برخی فرهنگنویسان اشاره کردهاند که این تعبیر احتمالاً از یک تشبیه فرهنگی ناشی شده است که به ظاهر نامرتب برخی افراد روحانی یا گروههای خاص در گذشته اشاره دارد. با این حال، این واژه در اصل معنای عمومیتری دارد و به هر فردی با سر و وضع آشفته و نامناسب اطلاق میشود. در متون قدیمی، چنین واژگانی برای توصیف طنزآمیز یا انتقادی افراد به کار میرفته است. امروزه این اصطلاح کاربرد رسمی ندارد و بیشتر در زبان عامیانه یا متون لغوی دیده میشود. از نظر معنایی، ملاپیناس بیانگر فردی است که ظاهر آراسته و رفتار پسندیدهای ندارد. بنابراین، «ملاپیناس» واژهای عامیانه و توصیفی است که برای اشاره به افراد ژولیده، نامرتب و گاه خسیس به کار میرود.
ملا پیناس
لغت نامه دهخدا
ملاپیناس. [ م ُل ْ لا ] ( اِ مرکب ) آدم پاره پوره و ژولیده و شوریده رنگ و بد سر و وضع و خسیس طبع. ظاهراً علت این تشبیه آن است که ملایان یهود کمتر به سر و وضع خود می پردازند. ( فرهنگ لغات عامیانه جمال زاده ).
فرهنگ فارسی
آدم پاره پور و ژولیده و شوریده رنگ و بد سر و وضع و خسیس طبع. ظاهرا علت این تشبیه آن است که ملایان یهود کمتر و به سرو وضع خود می پردازند.
