فصل مقوم اولی

[ویکی فقه] فصل مقوم اوّلی، یکی از اصطلاحات به کار رفته در علم منطق بوده و به معنای فصل بلافاصله یک جنس است.
دو اصطلاحِ "فصل مقوّم اوّلی" و "فصل مقوّم غیر اوّلی" مربوط به نحوه قسمت جنس است. اگر جنس را به نوع زیرین آن که با او فاصله ای ندارد قسمت کنیم، تقسیم جنس به "فصل مقوّم اوّلی" صورت گرفته است، مثل قسمت حیوان به انسان و فرس. اما اگر بین جنس و نوعی که آن را تقسیم کرده فاصله باشد، تقسیم جنس به "فصل مقوّم غیر اوّلی" صورت گرفته است، مثل قسمت "جوهر" یا "جسم" به انسان و فرس.
نحوه تقسیم کلی به فصول
در مقام تقسیم کلی به فصول باید از جنس عالی که ذاتیِ اعم است شروع و به نوع سافل خاتمه داد. پس اگر فصول منطقی جنسی از این اجناس، بیش تر از یک فصل باشد باید تمام آن ها در عرض یک دیگر اخذ و اعتبار گردد. حال اگر در تمام این اجناس، تقسیم کلّی به فصول اولیه آن ها انجام یابد، در این صورت همه فصول مترتبه در طول و فصول معتبره در عرض، بر اثر قسمت معلوم شده است. اما اگر در یکی از مراتب، قسمت به فصول غیر اوّلی تعلق گیرد ناچار طفره پدید آمده و ترتب طولی از بین می رود. مثلاً در تقسیم "جوهر" به "قابل ابعاد و غیر قابل ابعاد" و تقسیم "قابل ابعاد" به "نامی و غیر نامی" و تقسیم "نامی" به "متحرک بالاراده و غیر آن"، و تقسیم "متحرک بالاراده حساس" به "ناطق و غیر ناطق" تمام فصول مترتب در طول به دست آمده است. پس حد اجناس متوسطه این سلسله و نوع سافل از آن، از طریق ترکیب جنس عالی با این فصول حاصل می گردد.
فواید این شیوه قسمت
فواید قسمت به این شیوه، سه امر است: ۱. آگاهی به ترتیب فصول ذاتی مختلفِ به عموم و خصوص در طول، چنان که در مثال مزبور، اول "قابل ابعاد"، بعد "نامی" و سپس "حساسِ متحرک بالاراده" و پس از آن "ناطق" است. ۲. تحصیل هر چیزی که داخل در سلسله ترتیب است، چه آن که از ترکیب هر فصل با جنس عالی بعد از فصل دیگری جنسی دیگر حاصل آید. ۳. احاطه به همه ذاتیات در طول و عرض، که موجب تمکن و قدرت بر ترکیب حدّ است.
مستندات مقاله
...

💡 در ميان حروف مقطعه (الف ) قطب حروف است و براى ذات حق است. (الف ) مقوم حروفو (حروف ) مقوم آيات و آيات مقوم سور و سور مقوم كتاب اند، چه كتاب تكوينى و چهكتاب تدوينى.

💡 و سير انفسى همان رجوع به نفس و بازگشت به خويش و شناخت خداوند سبحان، از طريقمعرفت نفس مى باشد؛ زيرا نفس از نظر وجودى، به طوركامل و محض، غير مستقل است و شناخت موجود مستقلى كه مقوم اوست، از اوقابل انفكاك نيست يا مى توان گفت اين دو معرفت از يك نظر، يكى هستند.

💡 عبادة بن صامت از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلمنقل مى كند كه: اءم القرآن عوض من غيرها و ليس غيرها منها عوضا (457) وبرخى از تفاسير اهل سنت راز تسميه سوره حمد بدين نامها را كفايت آن در صحت نمازدانسته اند؛ زيرا هيچ سوره اى جز حمد مقوم نماز نيست. (458)

💡 همان طوری که هیچ حادثه طبیعی بدون علت طبیعی رخ نمی‌دهد، افعال اختیاری انسان‌ها نیز بدون اراده و اختیار انسان رخ نمی‌دهد، قانون خدا در مورد انسان این است که آدمی دارای اراده و قدرت و اختیار باشد و کارهای نیک یا بد را خود انتخاب کند، اختیار و انتخاب مقوم وجودی انسان است، انسان غیر مختار محال است، یعنی این که فرض شده انسان است و غیرمختار، فقط فرض است نه حقیقت.

💡 چون هر يكى از حروف را مراتب بسيار است لذا فرمود الف را هزاران مرتبه است چه اينكهحروف ديگر را نيز به همين وزان مراتب بسيار استمثل اينكه الف را براى ذات متعاليه حق مى دانند و لذان آن را مقوم حروف مى دانند و باء رابراى عقل اول كه همه موجودات از عقل اول منشى شده اند و حرف سين براى انسانكامل است كه در اصطلاح رشته ارثماطيقى بكار گيرند.

💡 هرگز چنين نيست، و اگر مطلب از اين قرار بود همه خلقاهل تشبيه بودند، زيرا دست كم اثبات مشاركت در وجود را مى كنند و آن هم مشابهت را مىرساند. بلكه همانندى عبارت از مشاركت در نوع و ماهيت است. اسب هر چند از زيركىبرخوردار باشد مثل و همانند انسان به شمار نمى رود. زيرا در نوع با انسان مخالفاست و تنها در زيركى كه عارض خارج از خاصيت مقوم ذات انسانيت است با انسان شباهتدارد.