حکم تاسیسى

[ویکی فقه] حکم تأسیسی یا همان حکم ابتدایی حکم اختراعی شارع مقدس است. بیشتر معاملات و عقود رایج در میان مردم، بلکه آن دسته حقوقی که مردم نسبت به یکدیگر دارند و قوام زندگی اجتماعی بر آنها است، مانند زوجیت و ملکیت، از امور تأسیسی به شمار نمی آیند؛ بر خلاف عبادات که شارع مقدس آنها را ابداع و اختراع کرده است؛ از این رو، همۀ عبادات تأسیسی اند.
حکم تأسیسی در برابر حکم امضایی حکمی را گویند که شارع مقدس آن را برای نخستین بار، بدون هیچ پیشینه ای نزد عرف و عقلا اختراع و تشریع کرده است، مانند بسیاری از احکام پنج گانۀ تکلیفی همچون نماز، روزه و ارث و نیز احکام کیفری، همچون قطع انگشتان دست دزد. بیشتر معاملات و عقود رایج در میان مردم، بلکه آن دسته حقوقی که مردم نسبت به یکدیگر دارند و قوام زندگی اجتماعی بر آنها است، مانند زوجیت و ملکیت، از امور تأسیسی به شمار نمی آیند؛ بر خلاف عبادات که شارع مقدس آنها را ابداع و اختراع کرده است؛ از این رو، همۀ عبادات تأسیسی اند.
فرق حکم تأسیس و امضائی
تمایز حکم تأسیسی از حکم امضایی به این است که در حکم تأسیسی، شرایط، قلمرو و مفاد حکم، مستخرج از ادلۀ شرعی است؛ در حالی که در حکم امضایی با رجوع به عرف و سیره عقلا و نحوۀ اجرای حکم توسط آنان در زمان امضای آن، می توان به مفاد و شرایط حکم دست یافت.

💡 مراد او ز همۀ خلق حاصل است بدو نه حکم طالع بایدش نه سپاه و حشر

💡 انصاف تو در ماجرای شیران آهو بچگان را حکم گرفته

💡 به خون سعدی اگر تشنه‌ای حلالت باد که در شریعت ما حکم نیست بر قاتل

💡 طالع میمون تو حکم همایون کرده بود کافتاب سایه یزدان شوی اینک شدی

💡 بی‌آفرین و شکر تو هرگز به نظم و نثر مرد حکیم را نرود بر زبان حکم

💡 نزد روشندل اگرچه مال دارد حکم آب چون بدست ممسکان افتاد آب مرمرست