مسیر حرکت امام رضا علیه السلام از مدینه به مرو
مسیر حرکت امام رضا علیهالسلام از مدینه به مرو، یکی از مهمترین رویدادهای تاریخی دوره عباسی است که به هجرت اجباری ایشان به دستور مأمون عباسی اشاره دارد. امام رضا علیهالسلام سفر خود را از شهر مدینه آغاز کردند و از مسیرهای مختلفی در جغرافیای شبهجزیره عربستان عبور نمودند. ایشان در ادامه مسیر از مناطق و شهرهایی گذشتند و سپس از ناحیهای مانند شلمچه وارد سرزمین ایران کنونی شدند که آن زمان بخشی از قلمرو عباسیان بود. در طول این مسیر، از شهرهایی مانند اهواز، اقلید، ابرقوه، یزد، رباط پشت بادام و طبس عبور کردند که هر یک ایستگاههایی در این سفر تاریخی محسوب میشوند. یکی از مهمترین توقفهای ایشان در شهر نیشابور بود که در آنجا مورد استقبال گسترده مردم و علمای مسلمان، بهویژه اهل سنت، قرار گرفتند. در نیشابور، امام رضا علیهالسلام حدیث معروف «سلسلةالذهب» را بیان فرمودند که بر پیوند توحید و ولایت اهل بیت تأکید دارد. پس از نیشابور، مسیر ادامه یافت و ایشان از روستای دهسرخ و سپس سناباد، که بعدها به مشهد مقدس تبدیل شد، عبور کردند. این مسیر تاریخی نشاندهنده شرایط سیاسی آن دوران و انتقال اجباری امام از مرکز خلافت به خراسان است. در نهایت، امام رضا علیهالسلام وارد شهر مرو، پایتخت حکومت مأمون، شدند و در آنجا اقامت اجباری یافتند.
دانشنامه اسلامی
[ویکی اهل البیت] امام رضا علیه السلام برای هجرت از مدینه به مَرْو، از شهرهای مدینه و نقره و بصره گذشتند؛ از دروازه ورودیِ شلمچه وارد ایران کنونی شدند؛ پس از عبور از شهرهای اهواز، اقلید، ابَرقوه، یزد، رباط پشت بادام و طبس وارد شهر نیشابور شدند.
در نیشابور به تقاضای مردم و علمای نیشابور که اکثریت آنان از اهل تسنن بودند، حدیث شریف سلسله الذهب را بیان فرمودند. ایشان در این روایت که تمامی راویان آن تا به پیامبر صلی الله علیه و آله و پیش از خداوند (عز)، معصومین علیهم السلام هستند، پذیرش توحید را به همراه ولایت اهل بیت علیهم السلام دژ محکمی دانستند که هر کس وارد آن شود، محفوظ می مانَد.
پس از عبور از نیشابور، امام رضا وارد روستای ده سرخ و سپس سناباد (مشهد کنونی) و در نهایت، پایتخت حکومت مأمون یعنی مرْو، شدند.
حسین مهدوی پارسا، آیا می دانید که...؟ (نکته هایی درباره حرم شناسی)، ج1، اداره پاسخگویی آستان قدس رضوی، مشهد، سال 1389، چاپ سوم، ص7.