الدر المنثور فی التفسیر الماثور

[ویکی فقه] الدر المنثور فی التفسیر الماثور (کتاب). تفسیر درالمنثور تألیف جلال الدین ابوالفضل عبدالرحمان بن ابی بکر بن محمد سیوطی (متوفای ۹۱۱) از مفسرین اهل سنت می باشد.
اصل او از خانواده ای بود که در شهر اسیوط (شهری در صعید علیای مصر) می زیستند. گفته اند: در اصل فارس بوده و در بغداد سکونت داشته اند و سپس به مصر مهاجرت کرده اند.
جایگاه علمی سیوطی
جلال الدین سیوطی از کودکی نبوغ خود را در حفظ و تحصیل علم نشان داد. وی در سن هشت سالگی آموختن قرآن را به پایان رسانید. استادان و شاگردان او بی شمارند. او بیش از پانصد تالیف دارد که از لحاظ تنوع و گستردگی کم نظیر است. خود چنین می گوید: دویست هزار حدیث از بردارم و اگر بیشتر می یافتم بر آن می افزودم. وی آگاه ترین مرد زمان خویش به حدیث شناسی و شناخت ابعاد آن _متناً و سنداً_ به شمار می رفت. تالیفات او از هر نظر ارزشمند، مفید و مورد توجه همگان بوده است. او کوشش های متقدمین را در رشته های مختلف حدیث و تفسیر و علوم قرآنی به سبک جالبی گرد آورده و متون بسیاری را که در دسترس نبوده، یکجا در اختیار دانش دوستان قرار داده است و می توان گفت کتب وی _بویژه در تفسیر و علوم قرآنی_ دایرةالمعارفی قرآنی به شمار می رود و مراجعه کننده را تا حدود زیادی بی نیاز می سازد. سیوطی، همانند علامه مجلسی و فیض کاشانی و سید عبدالله شبر، کاری گسترده و فراگیر انجام داده است.
تألیف درالمنثور
وی نخست بر اساس نقل روایات از سلف و با اسانید متصل، تفسیری به نام ترجمان القرآن نوشت؛ سپس به اختصار و نیز حذف اسانید آن پرداخت و تنها به ذکر صاحب کتاب مرجع اکتفا نمود. تفسیر الدر المنثور نتیجه همین کار است و نامی است کاملا متناسب؛ زیرا روایات منقول در ذیل هر آیه، بدون نظم و دسته بندی و اظهار نظر یا جرح و تعدیل است و مانند گوهرهایی از هم پاشیده، در این تفسیر پخش گردیده است؛ و همان وصفی که سعدالدین تفتازانی درباره کتاب های شیخ عبدالقاهر جرجانی کرده است: کانها عقد قد انفصم فتناثرت لئالیه (همانند گردنبندی از گوهر که از هم بگسلد و دانه های آن پراکنده شود) درباره این تفسیر نیز صادق است. این تفسیر، انباشته از آثار قدماست و برای مراجعه کنندگان، منبع سرشاری به شمار می آید.
معرفی کتاب
...

💡 449- تفسير البرهان، ج 1، ص 253. نورالثقلين، ج 1، ص ‍ 284 و رواياتىديگر در بحارالانوار، ج 73، ص 369 و تفسير الدر المنثور، ج 1، ص 348.

💡 در الدر المنثور است كه ابن ابى الدنيا، و بيهقى، در شعب الايمان، از ابى جعفر روايتكرده كه گفت: رسول خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ) فرمود: تعجب تمام تعجب ازكسى است كه خانه حيات را تصديق دارد، ولى همه سعى و كوشش او براى خانه غروراست.

💡 مـؤ لف: طـبـرسـى بـعـد از نـقـل ايـن حـديـث اشـعـارى را كـه حـسـان در ايـن بـاره سـرودهنقل مى كند. الدر المنثور هم اين قصه را به طرقى مختلف روايت كرده.

💡 و در الدر المنثور است كه طيالسى، طبرانى، ابو الشيخ و ابن مردويه از ابن عباسروايت كرده اند كه گفت: رسول خدا (صلى الله عليه و آله ) ميان اصحابش عقد اخوتبرقرار نمود، و بعضى از ايشان از بعضى ديگر ارث بردند، تا آنكه آيه (و اولواالارحام بعضهم اولى ببعض فى كتاب الله )نازل شد، و از آن ببعد اين نوع ارث بردن را ترك كردند، و تنها به ملاك نسب ازيكديگر ارث مى بردند.

💡 مؤ لف: اين معنا را برقى در محاسن خود و عياشى در تفسيرش از ابى بصير و نيز ازجابر از امام صادق (عليه السلام ) و از حذيفه روايت كرده اند، همچنانكه الدر المنثور هماز عده اى از صاحبان روايت از حذيفه نقل كرده است.

💡 مؤ لف: اين روايت را الدر المنثور هم از ابن مردويه، از على (عليه السلام ) روايت كرده،ولى متن روايتش بى اشكال نيست، براى اينكه جمله (انك ميت و انهم ميتون ) صريحا مىگويد: تو هم مى ميرى، انبياى گذشته را هم كه آن جناب مى دانست مرده اند، ديگر جاىاين سوال نيست كه بپرسد آيا همه مردم مى ميرند، و انبياء باقى مى مانند؟ تا در پاسخشآيه نازل شود، كه (كل نفس ذائقه الموت - هر كسى چشنده مرگ خواهد بود).