واژه «بهانهبسیچ» یا «بهانهبسیج» در زبان و ادبیات فارسی به شخصی گفته میشود که پیوسته بهانهجویی میکند و برای هر کار، سخن یا رفتار، عذری تازه و ایرادی جدید میآورد. این ترکیب در اصل معنایی نزدیک به «بهانهجو» دارد و برای توصیف افرادی به کار میرود که هیچ موضوعی را بهسادگی نمیپذیرند و همواره در جستوجوی دستاویزی برای مخالفت، ایرادگیری یا طفره رفتن هستند. در متون کهن فارسی، این واژه بیشتر جنبه ادبی و اخلاقی داشته و برای نکوهش خصلت عیبجویی و سختگیری بیدلیل استفاده میشده است. «بسیچ» یا «بسیج» در این ترکیب مفهوم فراهم آوردن و آماده کردن را نیز در خود دارد و در کنار «بهانه» حالتی میسازد که گویی فرد همیشه بهانهای آماده و مهیا در اختیار دارد. این تعبیر معمولاً درباره انسانهایی به کار میرود که ذهنی بدبین، سختپسند یا ناسازگار دارند و به جای توجه به اصل موضوع، به دنبال ایراد و بهانه هستند. در ادبیات فارسی چنین واژههایی اغلب برای بیان ویژگیهای اخلاقی انسان و نقد رفتارهای ناپسند اجتماعی استفاده شدهاند. معنای این ترکیب علاوه بر بهانهجو بودن، نوعی خردهگیری مداوم و نارضایتی دائمی را نیز در خود پنهان دارد. از نظر زبانی، «بهانهبسیچ» از ترکیب دو واژه مستقل ساخته شده و نمونهای از ترکیبهای توصیفی در فارسی کهن به شمار میآید. امروزه این واژه کمتر در گفتار روزمره دیده میشود، اما در متون ادبی و شرح اشعار قدیمی هنوز قابل مشاهده است و همان مفهوم فرد بهانهگیر و عیبجو را میرساند.
بهانه بسیچ
لغت نامه دهخدا
بهانه بسیچ. [ ب َ ن َ / ن ِ ب َ ] ( نف مرکب ) بهانه بسیج. بهانه پسیج. بهانه جو:
تا نپنداری ای بهانه بسیچ
کاین جهان وآن جهان و دیگر هیچ.نظامی.
فرهنگ فارسی
بهانه بسیج. بهانه پسیج. بهانه جو
جمله سازی با بهانه بسیچ
جملات نمونه از منابع مختلف جمع آوری شده است، اگر صحیح نیست یا توهین آمیز است، لطفا گزارش دهید.
💡 تا نپنداری ای بهانه بسیچ کاین جهان و آن جهان و دیگرهیچ