واژه «آتبین» نامی کهن و تاریخی است که در اسطورهها و ادبیات ایران باستان، بهویژه در شاهنامه، اهمیت فراوانی دارد. این نام بیشتر به عنوان نام پدر فریدون، پادشاه نامدار پیشدادی، شناخته میشود و در بسیاری از متون قدیمی از او یاد شده است. در شاهنامه فردوسی، آتبین مردی نیکوکار، پاکسرشت و از خاندان اصیل ایرانی معرفی شده که در دوران حکومت ستمگرانه ضحاک زندگی میکرد. بر پایه روایتهای شاهنامه، ضحاک برای حفظ قدرت خود بسیاری از آزادگان و نیکان را از میان میبرد و آتبین نیز سرانجام به دست مأموران او گرفتار و کشته شد. همسر وی، «فرانک»، پس از مرگ او فرزندش فریدون را پنهان کرد تا از خطر ضحاک در امان بماند و بعدها فریدون توانست بر ضحاک پیروز شود. در برخی فرهنگها و نسخههای قدیمی شاهنامه، این نام به صورت «آبتین» نوشته شده، اما شماری از پژوهشگران معتقدند که شکل درست و اصلی آن «آتبین» است و «آبتین» در اثر تغییر نسخهها و شیوه نوشتن پدید آمده است. این نام در زبانها و متون گوناگون نیز به شکلهای متفاوتی دیده میشود؛ برای نمونه در اوستا به صورت «آثویه»، در سانسکریت «آپتیا»، در پهلوی «آسپیان» و در برخی متون عربی «اثفیان» آمده است. معنای این نام در بعضی منابع «انسان کامل»، «نفس پاک و نیکوکار» و «صاحب گفتار و کردار نیک» دانسته شده و به همین دلیل، این نام نماد پاکی، شرافت و نیکی در فرهنگ ایرانی به شمار میرود. شاعران بزرگی مانند فردوسی، منوچهری دامغانی، سنایی و خاقانی نیز در اشعار خود از آتبین نام بردهاند و او را به عنوان پدر فریدون و نماد بزرگی و اصالت یاد کردهاند. بنابراین این کلمه تنها یک نام ساده نیست، بلکه بخشی از تاریخ اسطورهای ایران و نمادی از پاکی، نیکی و مبارزه با ستم در ادبیات فارسی محسوب میشود.
اتبین
لغت نامه دهخدا
( آتبین ) آتبین. ( اِخ ) نام پدر فریدون:
چو ضحاک بگرفت روی زمین
پدید آمد اندر جهان آتبین.فردوسی.فریدون که بد آتبینش پدر
مر او را که بد پیش از آن تاجور.فردوسی.باز دگرباره مهرگان بدر آمد
جشن فریدون آتبین ببر آمد.منوچهری.دشت عرب را پسر ذوالیزن
خاک عجم را پسرآتبین.سنائی.خاصه سیمرغ کیست جز پدر روستم
قاتل ضحاک کیست جز پسر آتبین ؟خاقانی.و مصحف آن آبتین است. و در برهان نفس کامل و نیکوکار و صاحب گفتار و کردار نیک و اسعدالسعداء آمده است.
فرهنگ فارسی
( آتبین ) پدر فریدون اثفیان توضیح ٠ همین نام است که در فرهنگها و نسخ شاهنامه بصورت [ آبتین ] آمده٠
نام پدر فریدون
فرهنگ اسم ها
اسم: آتبین (پسر) (اوستایی، سانسکریت، فارسی) (تاریخی و کهن) (تلفظ: ātbin) (فارسی: آتبين) (انگلیسی: atbin)
معنی: نفس کامل و انسان نیکوکار، صاحب گفتار و کردار نیک، از شخصیت های شاهنامه، به معنی از خاندانِ «آثویه»، ( در دساتیر ) نفس کامل و نیکوکار و صاحب گفتار و کردار نیک و اسعدالسعدا معنی شده است ( ؟ )، ( اَعلام ) ( در شاهنامه ) پدر فریدون که صورت درست آن همین گونه ( آتبین ) است، [ناسخان در رسم الخط آن را به «آبتین» تبدیل کرده اند، اما در سنسکریت āptiyā با تقدیم باء فارسی بر تاء آمده «بارتوله » و بنابراین آبتین نیز محملی پیدا کند، طبری«افریذون ابن اثفیان» ( جص )، بیرونی«اثفیان» ( آثارالباقیه )، مجمل التواریخ والقصص ص «اثفیال= اثفیان»، شاهنامه «آبتین» ( نقل از برهان قاطع، به اهتمام دکتر معین، ص، پاورقی آتبین ) ]، ( اوستایی ) نام پدر فریدون است، ( در تاریخ طبری و بعضی متون ) اثفیان، آسپیان، آبتین، روح کامل و نیکو کار، نام پدر فریدون پادشاه پیشدادی
دانشنامه آزاد فارسی
آتبین. آتْبین
(یا: آبتین) در شاهنامۀ فردوسی پدر فریدون. آبتین تصحیف شدۀ آتبین است و در اوستا به صورت آثویه، در سانسکریت آپتیا، در پهلوی آسپیان و در عربی به صورت اثفیان آمده است. زن وی فرانک نام داشت. آتبین سرانجام به دست روزبانان ضحاک گرفتار و چند روز بعد کشته شد.