تمیم بن اوس که در منابع با نام «تمیم داری» نیز شناخته میشود، از صحابه پیامبر اسلام(ص) و از چهرههای مشهور صدر اسلام به شمار میآید و گفته شده است که اصل او از سرزمین فلسطین بوده است. او از تیره دار بن هانی از قبیله لخم بود و با کنیه «ابورقیه» نیز در منابع تاریخی ذکر شده است. درباره زندگی او پیش از اسلام اطلاعات دقیقی در دست نیست، اما در بسیاری از گزارشها آمده است که پیش از پذیرش اسلام، پیرو آیین نصرانی بوده است. او در سال نهم هجری، که به «عام الوفود» معروف است، به همراه برادرش به مدینه آمد و در حضور پیامبر اسلام(ص) مسلمان شد. پس از اسلام آوردن، در مدینه ساکن شد و در زمره صحابه پیامبر قرار گرفت و ارتباط نزدیکی با جامعه اسلامی پیدا کرد. تمیم بن اوس به دلیل شخصیت خاص خود، در تاریخ اسلام به عنوان نخستین قصهگوی رسمی مسلمانان شناخته میشود و در دوره پس از پیامبر نقش فرهنگی قابل توجهی در مدینه داشت. او با اجازه و تأیید برخی از خلفا به نقل داستانها و مواعظ دینی پرداخت و همین موضوع باعث شد جایگاه ویژهای در فضای فرهنگی آن زمان پیدا کند. در منابع تاریخی، گزارشهایی درباره داستانهای منسوب به او مانند روایت دجال و حدیث جساسه ذکر شده است که از جمله روایتهای بحثبرانگیز درباره او محسوب میشوند. همچنین برخی از مفسران و مورخان، نزول یا شأن نزول بعضی آیات را به او نسبت دادهاند، هرچند این موضوع در میان عالمان مختلف اختلاف نظر دارد. تمیم بن اوس در مجموع شخصیتی است که زندگی او ترکیبی از واقعیت تاریخی و نقلهای داستانی است و به دلیل نقش فرهنگی و قصهگوییاش در تاریخ صدر اسلام شناخته میشود.
تمیم بن اوس
دانشنامه اسلامی
[ویکی حج] تمیم داری، از صحابی پیامبر(ص) و نخستین قصه گوی مسلمان و اهل فلسطین بود.
تمیم بن اوس از تیره دار بن هانی از قبیله لخم، با کنیه ابورقیه و نسبت های گوناگون خوانده شده است. اطلاعات درباره زندگی تمیم را می توان در سه بخش گنجاند؛ زندگی پیش از اسلام وی، که مبهم است ولی نصرانی بودن او تایید شده است؛ زندگی از زمان اسلام آوردن تا رحلت پیامبر(ص)، که طبق قول مشهور به سال نهم ق. (عام الوفود) پس از نبرد تبوک، در مدینه نزد پیامبر(ص) به همراه برادرش اسلام آورده است؛ و بخش زندگی تمیم بعد از پیامبر(ص) تا زمان مرگ وی.
شخصیت وی به گونه ای است که زندگی او آمیزه ای از واقعیت و قصه پردازی شده به طوری که گزارش های جنجالی درباره او ثبت شده و جنجالی ترین گزارش ها درباره وی، داستان دجال و حدیث جساسه است و همچنین برخی از شان نزول آیات را درباره او گزارش کرده اند. مهم ترین ویژگی تمیم پس از پیامبر(ص) که نام او را با تحولات فرهنگی حرمین و به ویژه مدینه گره زده است، قصّه گویی به صورت رسمی است، او در این دوران با نفوذ در بین خلفا توانست جایگاه خود را باز کند و با تایید حکومت به قصّه گویی بپردازد و به خاطر توجه اش به مباحث اخلاقی و عبادی و نقل روایاتی از این قبیل از پیامبر(ص)، چهره ای زاهد برای او ترسیم شده است.