شاهرخ میرزای ا

شاهرخ میرزای افشار. [ رُ ی ِ اَ ] ( اِخ ) فرزند رضاقلی میرزا نواده نادرشاه است و مادرش دختر شاه سلطان حسین صفوی بوده. پس از قتل ابراهیم خان برادرزاده نادرشاه بحکومت نشست ولی بدست شخصی بنام سیدمحمد ( که او نیز خود را منسوب به صفویه میدانست ) کور شد زیرا سید محمد در صدد بود که بنام سلیمان شاه تخت و تاج را تصاحب کند ولی شاهرخ به یاری یوسف علی یکی از سردارانش مجدداً بر تخت نشست و سلیمان شاه کشته شد و چندی بعد دوسردار دیگر جعفر و میرعالم متحد گشتند و یوسفعلی رامغلوب و به قتل رساندند و شاهرخ را بزندان افکندند در آن هنگام احمدخان ابدالی به خراسان لشکر کشید و خراسان را در دست احفاد نادر باقی گذارد و شاهرخ را پادشاه آن حدود کرد. مقارن این زمان بود که قدرت آغامحمدخان قاجار رو به افزایش نهاد و در سال 1210 هَ. ق. که بر تخت سلطنت نشست جز شاهرخ شاه افشار و پسرش مدعی دیگری نداشت لذا پس از جلوس بر تخت سلطنت مهمترین اقدام او برانداختن خاندان افشار بود و بدین عزم در اوائل بهار آغامحمدشاه از راه معمولی تهران به مشهد حرکت کرد و در این هنگام فقط مشهد و خراسان شمالی زیر نفوذ شاهرخ و پسرش نادر بود. حکام محلی خراسان که فقط اطاعت ظاهری از نادرمیرزا فرزند شاهرخ داشتنداز ترس یکایک به اردوی محمد شاه ملحق شدند. پسر شاهرخ چون تاب مقاومت در خود ندید مشهد را رها کرد و به افغانستان رفت و شاهرخ نابینا را همچنان در مشهد باقی گذاشت و شاه قاجار بدون مقاومت وارد مشهد شد و برای دست یافتن به خزاین نادرشاه به هر کس که مظنون میشد او را زیر شکنجه قرار میداد تا آنکه شاهرخ پیر و نابینا را که در آن موقع 63 سال داشت بمنظور بروز دادن محل دفینه های نادری شکنجه داد و شاهرخ هرچه داشت عرضه نمود، سپس او را با عیال و اولادش روانه تهران نمود و شاهرخ در راه وفات یافت. ( ایران در دوره سلطنت قاجار تألیف علی اصغر شمیم ص 27 و 227 ) ( تاریخ مفصل ایران عبداﷲ رازی ص 422 ) ( تاریخ کرمان ص 317 ).

💡 بانی و بنیان‌گذار این مسجد گوهرشاد خاتون همسر میرزا شاهرخ پسر تیمور گورگانی می‌باشد. مسجد گوهرشاد از مساجد حرم امام رضا است. نمای زیبایی از گنبد طلایی علی بن موسی الرضا در بخش جنوبی صحن، حوض بزرگ به همراه چندین سقاخانه کوچک و البته مناره‌های مسجد با کاشی‌کاری‌های جذاب این صحن قدیمی را به یکی زیباترین نقاط حرم امام رضا تبدیل کرده‌است. و چندین شاعر مختلف از آن در اشعار خود یاد کرده‌اند. مسجد گوهرشاد در دل خود شبستان‌های مختلفی هم دارد که نام‌های متفاوتی دارند، از جمله، تبریزی، نهاوندی، نجفآبادی، میالنی، سبزواری و علوی. مسجد گوهرشاد که در جنوب صحن گوهرشاد قرار دارد، این مسجد از بناهای باشکوه عهد تیموری است که در اوایل قرن نهم هجری ساخته شده‌است. این مسجد، ۲ هزار و ۸۵۵ مترمربع وسعت، ۶هزار و ۴۸ مترمربع زیربنا، ۴ ایوان و ۷ شبستان دارد. مسجد گوهرشاد در سال ۸۲۱ هجری قمری، به دستور بانو گوهرشاد، همسر شاهرخ میرزای تیموری، بنا شده‌است، که تزئین آن را فرزند هنرمندش، بایسنقرمیرزا، بر عهده داشته‌است.

💡 جهانشاه با شاهرخ میرزای تیموری صلح کرد. با این حال، این صلح به سرعت از بین رفت. هنگامی که شاهرخ میرزا در سال ۱۴۴۷ درگذشت، ترکمن‌های قره‌قویونلو بخش‌هایی از عراق و سواحل شرقی شبه‌جزیرهٔ عربستان و همچنین غرب ایران را که تحت کنترل تیموریان بود ضمیمه قلمرو خود کردند. اگرچه در دوران حکومت او قلمروهای زیادی به دست آمد؛ اما پادشاهی جهانشاه توسط پسران یاغی و حاکمان تقریباً خودمختار بغداد که در سال ۱۴۶۴ آنها را اخراج کردند، با مشکل مواجه شد. اما، یک شکست فاجعه‌بار بود که منجر به مرگ جهانشاه و فروپاشی کنترل ترکمانان قره‌قویونلو در خاورمیانه شد. در سال ۱۴۶۸ میلادی، آق‌قویونلوها در اوج دوران خود تحت رهبری اوزون حسن (۱۴۵۲–۱۴۷۸)، قره‌قویونلوها را شکست دادند و تمام عراق، آذربایجان و غرب ایران را فتح کردند. جهانشاه در جنگ موس درگذشت. قره‌قویونلو تقریباً نابود شده بود و این‌بار حسنعلی میرزا به قدرت رسید. او به دست اوزون حسن کشته شد و پادشاهی قره‌قویونلوها نیز فروپاشید.