دانشنامه اسلامی
[ویکی فقه] تکیه در ایران کاربرد های متفاوتی داشته و طی دگرگونی های مختلفی که در طول زمان پیدا کرده به محل برگزاری مراسم سوگواری پیشوایان دین به ویژه سوگواری های ماه محرم و اجرای تعزیه تبدیل شده است.
تکیه در معانی مختلف، کاربرد گسترده ای داشته است. عبدالرحیم ضرّابی در تاریخ کاشان از احداث مراکز بسیاری برای اسکان و پذیرایی از فقیران و صوفیان، توسط امیر بهلول دُنبَلی (متوفی ۷۶۲)، یاد کرده و آن مکانها را تکایا نامیده است. میرحیدر تونی (متوفی ۸۳۰)، پیشوای حیدریه، شاخه ای از سلسله قلندریه، در شهرها تکیه می ساخت و درویشی از مریدان خود را در آن جا ساکن می کرد. (برای تکایای صوفیانه تبریز به این منابع رجوع کنید ). این گفته نصرآبادی که شاه عباس عنوان «باباییِ» تکیه حیدر را در اصفهان به بابا سلطان قمی، متخلص به لوایی، داده است، این گمان را تقویت می کند که میان لقب بابا (عنوان درویشان قلندریه و حیدریه) و تکیه ارتباطی وجود داشته و شاید در ایران به خانقاه های حیدری، قلندری و بکتاشی تکیه می گفته اند. اشاره صریحی وجود دارد که تکیه، خانقاهِ سلسله خاکساریه است.
تغییر نحوه اداره و کاربری تکیه
با تحول بخشی از سلسله ها و شکل گیری آیین فتوت، در نحوه اداره و کاربری و فضای تکیه ها تغییراتی رخ داد و چون ورزش کردن نیز به دیگر مراسم معمول در تکیه ها افزوده شد، تکیه ها وسیع تر گردیدند. در متون متعلق به آیین فتوت داده ها و تفاسیر خاص فتیان در باره تکیه بیان شده است. از جمله در فتوت نامه سلطانی فصل کوتاهی در باره تکیه و آداب ورود به آن و شرایط اداره آن آمده است. به نوشته کاشفی، تکیه علاوه بر محل گرد آمدن صوفیان و فتیان، نوعی مهمان پذیر نیز بوده است که مسافران و البته بیش تر اهل طریقت در آن می آسودند. وی حتی از واژه تکیه قرائتی صوفیانه دارد و حروف این کلمه را بترتیب نشانه توکل، کَرَم، یکرنگی و هواداری از درویشان و مسافران می داند.
تکایای اصفهان
...