اسباب حکم عقل عملی

[ویکی فقه] اسباب حکم عقل عملی به عوامل حکم عقل عملی به حُسن یا قبح یک شیء اطلاق می شود.
اسباب حکم عقل عملی، اسبابی است که موجب حکم کردن عقل عملی به بایسته بودن (حسن) و یا نبایسته بودن (قبح) فعلی می گردد.
اقسام اسباب حکم عقل عملی
این اسباب به حکم استقرا و تتبع - و نه حصر عقلی - به پنج قسم تقسیم می شود:۱. ادراک مصداق کمال یا نقص بودن چیزی توسط عقل نظری، موجب حکم عقل عملی به حسن یا قبح آن می گردد؛۲. ادراک ملائمت - لذت بخش بودن - یا ناملائمت - مولم یا درد آور بودن - چیزی برای نفس انسان توسط عقل نظری، موجب حکم عقل عملی است به این که انجام آنچه ملایم نفس است، پسندیده و انجام آنچه منافی و ناملایم نفس است، ناپسند می باشد؛۳. از اسباب حکم عقل عملی به حسن و قبح، وجود یک سلسله خلقیات انسانی است که در سرشت انسان ها وجود دارد و موجب مدح ستایش اخلاق و صفات فاضله و ذم نکوهش رذایل اخلاقی می گردد؛ برای مثال، شجاعت و کرم باعث مدح، و بخل وجبن، باعث ذم فاعل آن در نزد همگان است؛۴. انفعالات نفسانی، مانند رقت، شفقت، حمیت و غیرت که در وجود هر انسانی یافت می شود از اسباب حکم به حسن و قبح است؛۵. عرف و عادت مرسوم در جامعه نیز از این اسباب است؛ برای مثال، برخاستن به احترام شخص تازه وارد و یا پذیرایی از مهمان، موجب حکم عقل به تحسین این کار می گردد.

💡 از روی ذات طاهر و مظهر یکی ست لیک در حکم عقل این دگر آن دیگر آمده

💡 خویشتن را میان خیل خران خر نسازد به حکم عقل‌، ادیب

💡 تا هر چه جز خداست بود جوهر و عرض وز حکم عقل نسبت ایشان مقرر است

💡 نیست حکم عقل جایز یک دم اندر راه عشق زان که بیرونست راه او ز فرمان و جواز

💡 آری چراغ و شمع نباید به حکم عقل چون چهره برفروزد خورشید خاورا