مفاهمی علم نحو

[ویکی نور] مفاهمی علم نحو (2). مفاهیم علم نحو (2)، تألیف محمودرضا عصاری، از جمله آثار ادبیات عرب است که در آن به شیوه آموزشی، به تحلیل و بررسی برخی از مسائل و مفاهیم علم نحو پرداخته است. این اثر برای دانشجویان دوره کارشناسی به زبان فارسی نگارش شده است.
کتاب، مشتمل بر مقدمه و 68 درس است. هریک از دروس کتاب، مشتمل بر چند بخش است: در ابتدای هر درس، توضیح آن مفاهیم نحوی به اختصار با ذکر مثال آمده است. گاه در ابتدای هر درس از مباحث مطرح شده در جلد اول کتاب «یادآوری» شده است. پس از آن در بخشی با عنوان «تحلیل» از مطالب پیشین، سخن به میان آمده است. «پروهش»، بخش دیگری است که نویسنده با توجه به آموخته ها سؤالی را مطرح و یا انجام یک فعالیت پژوهشی را پیشنهاد می دهد. در انتهای مباحث نیز تمارینی ارائه شده که معمولاً از آیات قرآن کریم است. در بخش هایی از کتاب نیز چکیده مطالب، در ضمن جداولی آمده است.
نویسنده در مقدمه کتاب، آشنایی با مباحث ادبی را یکی از مهم ترین ابزار برای درک و شناخت عمیق معارف اسلامی و متون دینی می داند که در این راستا «علم نحو» که به بررسی ساختار جمله و اجزای آن می پردازد، از جایگاه ویژه ای برخوردار است. وی امیرالمؤمنین علی(ع) را پایه گذار این علم می داند که در طول زمان با تلاش اندیشمندان توسعه یافت. وی همچنین یکی از ویژگی های این کتاب را بهره گیری از منابع ارزشمند ادبی برای آشنایی محصلان با متون کهن دانسته است. بخش تحلیل و پژوهش نیز به منظور تقویت فعالیت ذهنی دانش پژوهان تنظیم شده است.
همان طورکه در ساختار ذکر شد بسیاری از مباحث کتاب مبتنی بر مباحث مطرح شده در جلد اول کتاب است؛ لذا نویسنده در بسیاری از درس ها لازم دیده که از مبحث پیشین یادآوری کند؛ به عنوان مثال در بحث جار و مجرور، نویسنده ابتدا تعریفی از حرف جر ارائه می دهد و سپس معانی پنج حرف «باء»، «من»، «إلی»، «فی» و «علی» را ذکر می کند. پس از آن معانی چهار حرف دیگر از حروف جر را - «لام»، «عن»، «کاف» و «حتی» - با ذکر مثال بیان می کند. در انتها نیز تمارینی می آورد.
نویسنده در پاورقی کتاب، آدرس آیات و روایات، منابع مطالب و برخی توضیحاتی را که لازم دانسته، ذکر کرده است. فهرست مطالب در ابتدای کتاب آمده است.

💡 در سن ۱۴ سالگی برای تحصیل علم رهسپار بصره شد. وی در اواخر عمر خویش به زادگاهش فارس بازگشت. سیبویه کتابی در علم نحو به نام «الکتاب» شامل اعراب و علم تصریف، تصنیف کرد و علامات فتحه، ضمه، کسره و تنوین‌ها را برای زبان عربی به وجود آورد.

💡 لفظ (كان ) در اينجا به اصطلاح علم نحو تامة است و معناى (بود) را مى دهد، مىفرمايد: اگر در ميان بدهكاران فقيرى يافت شود طلبكار بايد او را تا ميسره مهلت دهد وميسره به معناى تمكن و دارا شدن است در مقابل عسرت كه به معناى فقر و تنگدستى استو معنايش اين است كه آنقدر بايد مهلت دهد تا بدهكار به پرداخت بدهى خود متمكن شود.

💡 شخصى علم نحو را فرا گرفته بود و در ادبيات عرب بسيار ترقى كرده و او رادانشمند علم نحو مى خواندند. روزى سوار بر كشتى شد، ولى چون مغرور به علم خودبود رو به ناخداى كشتى كرد و گفت: آيا تو علم نحو خوانده اى ؟ او گفت: نه، عالمگفت: نصف عمرت را تباه نموده اى !!! ناخداى كشتى از اين سرزنش اندوهگين و خاموش ماندو چيزى نگفت.

💡 595- الكامل، ص 414، چاپ اروپا،# مبرد، ابوالعباس محمد بن يزيد الازدىالثمالى، از بزرگان علم نحو و حافظ علم عربى و از بصره بود كه در بغداد ساكنشده و در سال 285 ق در گذشته است. شرح حالش را خطيب در تاريخ بغداد آورده است.

💡 شيخ انصارى بعد از نمازهاى يوميه به جاى تعقيبات نماز مطالب درس و اشعار الفيه -كتابى است در علم نحو شامل هزار بيت شعر است. مى خواند. وقتى از وىسوال شد كه شما با اين همه مقام علمى، درسهاى دوره نوجوانى را تكرار مى كنى ؟!