احمد افندی جاهدی

[ویکی فقه] جاهدی احمد افندی، صوفی و شاعر اوایل قرن یازدهم، بنیانگذار شاخه جاهدیه از طریقت خلوتی ـ عشاقی بود.
وی در اَدِرنه به دنیا آمد. از زندگی اش آگاهی چندانی در دست نیست. نام او احمد و تخلصش جاهدی بود. وی پس از یونس اَمْرِه (شاعر و عارف تُرک قرن نهم) دومین شاعر مردمی ترکیه به شمار می آید. از کتاب النّصیحه او چنین بر می آید که از خاندانی اهل روم ایلی بوده و پدرش محمد نام داشته است.
پیشینه افندی
گزارش منابع درباره او، پس از انتسابش به طریقت، متناقض است. م. صادق وجدانی، به اشتباه او را مرید جمال الدین اَدِرنَوی، شیخ زاویه «صَوّاقان» (= سقّایان) اَگرْیقاپی و بنیانگذار شعبه جمالیه طریقت عشاقیه معرفی کرده که این نادرست است، زیرا جاهدی در ۱۰۷۰ و جمال الدین در ۱۱۶۴ درگذشته است. این اشتباه در منابع بعدی نیز تکرار شده است. حسین وصّاف و سعدالدین نزهت ارغون با استناد به ترجمه مشایخ، اثر ایوانسرایی، که امروزه موجود نیست، از انتساب جاهدی به شیخ حسن قائمی بوسنَوی (متوفی ۱۰۹۱) و دریافت سِمَت خلافت از او سخن گفته اند. قائمی که بیست سال بعد از جاهدی درگذشته، مرید مصلح الدین اوزیچه لی/ اوزیچه ای (متوفی ۱۰۵۲)، و اوزیچه ای نیز مرید بالی افندی صوفیایی بوده است. چون در منابع به عشاقی بودن قائمی اشاره نشده است، در این که او شیخِ جاهدی بوده باشد تردید وجود دارد.
وفات و مقبره افندی
جاهدی، احتمالاً پس از دریافت سمت خلافت از یکی از مشایخ طریقه خلوتی ـ عشاقی در ادرنه، به چَناق قلعه رفته و با ایجاد خانقاهی در (قصبه) کلیدبحر، به ارشادِ طالبان پرداخته است. مادّه تاریخ درگذشت او، «استراحت»، برابر ۱۰۷۰ است. مقبره او که در بین عوام، به اشتباه به «جاهده سلطان» شهرت یافته است، از زیارتگاه های مهم چناق قلعه به شمار می آید و در قسمت مقدّم مسجدی به همین نام جای دارد.
جانشین افندی
...

💡 اول، مدرسهٔ سلطانی، که او در آغاز ورود خود به استانبول، با حمایت صدراعظم، علی پاشا و احمد افندی، در آن به تدریس زبان فارسی و عربی پرداخت. دوم، مدرسهٔ ایرانیان، که ۱۷ سال پس از ورود میرزا حبیب به استانبول (۱۲۹۹ق / ۱۸۸۱م) به عنوان نخستین مدرسهٔ ایرانیان، و به همت شخصی به نام آقا میرزا علی در مسجدِ محلهٔ «خان والده» با ۹ دانش‌آموز آغاز به کار کرد.

💡 در حالی که کمیتهٔ اتحاد و ترقی در خارج کشور، از عدم خشونت طرفداری می‌کرد، جمعیت اتحاد عثمانی که رهبری‌اش به دست افراد مبارزی چون حاجی احمد افندی و نائلی افندی افتاده بود، در داخل در تدارک کودتا بود؛ ولی با فاش شدن نقشهٔ کودتا، که قرار بود در اوت ۱۸۹۶ اجرا شود، بسیاری از دست‌اندرکاران آن بازداشت و تبعید شدند. جمعیت ضربهٔ سنگینی خورد و بیش از پیش سرّی شد.

💡 محمد امین پسر احمد افندی زند (مرگ ۱۲۸۵ ه‍.ق برابر با ۱۸۶۸ م)، از خاندان زند، از روحانیان نامی عراق بود که سرپرستی انجمن فتوا در آیین فقه حنفی را در بغداد برای مدت‌ها در دست داشت. به آستانه در ترکیه رفت و سلطان عثمانی او را قاضی مکه و عضو انجمن رای زنی کرد.

💡 کتاب صحایف الاخبار تألیف احمد افندی (منجم باشی) است. اصل کتاب به عربی بود و «ندیم افندی» آن را به ترکی ترجمه کرده‌است. کتاب کتاب دارای سه جلد و بدون نام محل چاپ و تاریخ انتشار است و ظاهراً در استانبول به چاپ رسیده‌است. این اثر برای نشان دادن روابط صفویه با عثمانی، به ویژه احساسات دینی دو طرف مفید است.