تاریخ کامل ایران

[ویکی نور] "تاریخ کامل ایران" تألیف سرجان ملکم، اثری تحقیقی است در تاریخ عمومی ایران، که برای مردم انگلستان نوشته شده و شامل مطالبی است در مورد حدود و جغرافیای ایران، حکام و سلاطین آن از مهابادیان و پادشاهان قبل از کیومرث تا زندیه و قاجاریه، عرب و شبه جزیره عربستان، آثار باستانی، آداب و رسوم، وضعیت اقتصادی، مذهب، علوم و هنر، طبقات اجتماعی و... در ایران.
این اثر، در سال 1815م به زبان انگلیسی تألیف و در 1287م توسط میرزا اسماعیل حیرت، به فارسی ترجمه شده است.
سه مقدمه از علی اصغر عبداللهی، محمد اصفهانی و مترجم در شرح حال مؤلف، شیوه تصحیح و سبب ترجمه کتاب آغازگر مباحث می باشد.
مطالب، به صورت تاریخ عمومی و به ترتیب و توالی سلسله های حکومت گر ایران، در دو جلد، در قالب یک مجلد، در بیست و شش فصل تدوین شده اند.
با آنکه گاهی ابهام و نارسایی هایی در عبارات وجود دارد و درک مطلب به دشواری امکان پذیر است، ولی بیشتر جمله پردازی ها، ادیبانه و درک مطالب سهل الوصول است.
[ویکی فقه] تاریخ کامل ایران (کتاب). تاریخ کامل ایران تالیف سرجان ملکم، اثری تحقیقی است در تاریخ عمومی ایران، که برای مردم انگلستان نوشته شده و شامل مطالبی است در مورد حدود و جغرافیای ایران، حکام و سلاطین آن از مهابادیان و پادشاهان قبل از کیومرث تا زندیه و قاجاریه، عرب و شبه جزیره عربستان، آثار باستانی، آداب و رسوم، وضعیت اقتصادی، مذهب، علوم و هنر، طبقات اجتماعی و... در ایران. این اثر، در سال ۱۸۱۵ م به زبان انگلیسی تالیف و در ۱۲۸۷ م توسط میرزا اسماعیل حیرت، به فارسی ترجمه شده است.
سه مقدمه از علی اصغر عبداللهی، محمد اصفهانی و مترجم در شرح حال مؤلف، شیوه تصحیح و سبب ترجمه کتاب آغازگر مباحث می باشد. مطالب، به صورت تاریخ عمومی و به ترتیب و توالی سلسله های حکومت گر ایران، در دو جلد، در قالب یک مجلد، در بیست و شش فصل تدوین شده اند. با آنکه گاهی ابهام و نارسایی هایی در عبارات وجود دارد و درک مطلب به دشواری امکان پذیر است، ولی بیشتر جمله پردازی ها، ادیبانه و درک مطالب سهل الوصول است. بسیاری از اشارات، کنایات و ملاحظاتی را که مؤلف در باب تاریخ نویسی ایران، مطالعه تواریخ متفرقه، افسانه نویسی یا تبدیل سلسله ای از سلاطین به سلسله دیگر نوشته، گویا مترجم، به واسطه ملاحظاتی، از قلم انداخته و مصحح نیز به همان گونه، آنها را آورده است. اما در بعضی از جاها که برخی عبارات از قلم افتاده و به نظر مصحح، ادای مطلب موقوف بر آنها بوده، توسط او افزوده شده است. این اثر، مدت ها در مدارس هند تدریس می شده و مزین به تصاویری از پادشاهان ایران از جمله کیومرث، سیامک، شاهان صفوی، قاجار و... است. مزیت خاصی که این کتاب بر نسخ سابق خود دارد، فهرست مطولی از تمام مطالب مندرج است که خوانندگان را در یافتن مطالب مورد نظر یاری می کند.
گزارش محتوا
مقدمه مفصل عبداللهی، به ارائه شرح حالی از مؤلف و آثار او، منابع تاریخ ایران، نوشته های مدرسی چهاردهی و عبد الحسین سپنتا در مورد حیرت و روش او در ترجمه کتاب پرداخته و در ضمن آن، دو معاهده ای را که ملکم از طرف انگلستان با حاجی ابراهیم خان منعقد کرد را ذکر کرده است. اصفهانی در دیباچه خود، ضمن بیان این مطلب که این اثر تاریخی، به جهت آگاهی از وقایع ایام سلف و اطلاع بر امور و حالات گذشتگان، کتابی است بی نظیر و صحیفه ای بی بدیل، چرا که علاوه بر اختصار عبارات، حفظ مساوات و عدم طرف داری و خالی بودن از حشو و زواید، خصایصی دارد که در بسیاری از کتب مدون یافت نمی شود ولی با این حال، از خرده بینان ایرانی و مدرسان هند و تورانی پوشیده نیست که خالی از اغلاط نحویه و خطاهای املاییه نبوده و عبارات آن، در بسیاری از جاها، مبهم و بعضی از اصطلاحات آن، غیر کاربردی است.
← جلد اول
مترجم فاضل و ادیب، میرزا اسماعیل حیرت، در برگردان این اثر به فارسی، از اسلوب نگارش روزگار خود (عهد قاجار) پیروی کرده است. برای مثال: پس از آوردن جمع های مکسر عربی، از صفت های مؤنث به روال دستور تازی به دنبال آنها استفاده نموده و با اینکه اغلب واژه های دشوار تازی و فارسی توسط شیخ محمد اصفهانی در حاشیه کتاب معنی و شرح شده اند، درک معانی جملات و مفاهیم عبارات هنگامی باز بهتر میسر می شود که جملات و عبارات با دقت وافی و ژرف نگری کافی مورد مطالعه واقع شود. مترجم، از ترجمه آنچه برای ایرانیان لازم و ضروری نمی دانسته، صرف نظر کرده است.
وضعیت کتاب
...

💡 در سال (۵۶۰ ق مصادف با ۱۱۶۴ م) البستان و لاواندا (قرامان) و در سال (۵۶۴ ق-۱۱۶۸ م) شهرهای قیصریه و ملطیه را تصرف کرد علت تصرف قیصریه «ملک ذوالنون در قیصریه ظلم آغاز کرده بود از حد گذرانید. بخمر مشغول بوذ لشکر برد»[تاریخ آل سلجوق در آناتولی، ص ۵۰]که سال بعد (۵۶۵ ق-۱۱۶۹ م) آنکارا را تصرف کرد. این متصرفات زمان خود یعقوب ارسلان تحت تصرف قلیچ ارسلان بود که با مرگ یعقوب ارسلان، دانشمندیان با کمک نور الدین امیر حلب، مرعش (مارکسی) و سیواس را باز پس گرفتن «در این سال نورالدین محمود بن زنگی به سوی قلمرو فرمانروائی عزالدین قلیچ ارسلان بن مسعود روانه شد و بر آن بود که با او بجگد وشهرهای او را بگیرد.»[ابن اثیر، تاریخ کامل ایران وجهان اسلام، ج۲۶، ص۵۰] «با اینکه می‌توانست به دولت دانشمندیه خاتمه دهد ولی تا سال (۵۷۱ ق-۱۱۷۵ م) که تاریخ انقراض ایشان است دانشمندیه به حکومت ضعیف خود ادامه می‌دادند»

💡 پرداختن به معارف که مشیرالدوله آن را مایهٔ خوشبختی همهٔ «ملل و مقصود حرکت جامعه» می‌دانست، و اهمیت دادن به زبان فارسی وجههٔ دیگری از همت او بود و به همین سبب دو بار به وزارت معارف رسید و در زمان کناره جویی از سیاست نیز عضویت کمیسیون معارف را پذیرفت (۱۳۰۲) که اصلاح تشکیلات معارف و تدوین کتب درسی برعهدهٔ آن بود. در همین دوران پیرنیا نوشتن کتاب‌های تاریخ ایران باستان و داستان‌های ایران قدیم به شیوهٔ تاریخ‌نگاری جدید را آغاز کرد که به ترتیب در ۱۳۰۶ و ۱۳۰۷ منتشر شدند. از کتاب نخست گزیده‌ای نیز با عنوان ایران قدیم تهیه شد که در مدارس تدریس می‌شد. پس از آن به پیشنهاد کمیسیون معارف برای تدوین تاریخ کامل ایران، نوشتن بخش پیش از اسلام آن را برعهده گرفت و بخش‌هایی از آن را با نام ایران باستان منتشر کرد، اما با مرگ وی این طرح ناتمام ماند.