استحقاق ذم

[ویکی فقه] صلاحیت شخص برای نکوهش، به سبب عدم التزام به اوامر و نواهی را استحقاق ذم گویند.
استحقاق ذم به معنای حکم عقل و عقلا به صلاحیت شخص برای نکوهش می باشد؛ یعنی شخصی به خاطر انجام اموری که نزد عقل و عقلا نامطلوب و نکوهیده است، مانند ظلم کردن، سزاوار نکوهش می گردد.
معنای ذم
ذم در لغت، به معنای نکوهیدن، و در اصطلاح، به معنای سخنی است که بر پایین بودن مقام و رتبه شخص مذموم در نزد نکوهش کننده دلالت می کند.
سبب استحقاق ذم
سبب استحقاق ذم، انجام فعل قبیح و ناپسند و اخلال به واجبات است.
نکته اول
...

💡 3.استحقاق مدح: آنچه ميان متكلمان موجب اختلاف شده است، در واقع همين معناى سوم است.اشاعره حسن و قبح را شرعى مى دانند؛ زيرا همهافعال از اين نظر مادى هستند و هيچ فعلى به خودى خود مقتضى مدح و ذم يا ثواب و عقابنيست و تنها با امر و نهى شارع چنين خاصيتى پيدا مى كند. اما به اعتقاد معتزله اين معنانيز عقلى است، چرا كه فعل به خودى خود، با قطع نظر از شرع، يا جهت حسنى دارد كهمقتضى استحقاق مدح و ثواب براى فاعل است، يا جهت قبحى دارد كه مقتضى استحقاق ذم وعقاب براى فاعلش مى باشد. (179)

💡 علاوه بر آن، استحقاق عقاب،همگام استحقاق ذمّ است، اگر يكى بود ديگرى نيزهست واگر يكى زايل شد، ديگرى نيز از بين مى رود و از طرفى روشن است كه استحقاق ذمّ ونكوهش،هميشگى مى باشد؛ بنابراين، استحقاق عقاب نيز دائمى است. اگر مكلّفى بهواجبات عمل نكرد و دست به ارتكاب گناهان زد، سزاوار نكوهش مى گردد وهمچنين مستحقعقاب مى شود، و اگر توبه كرد يا طاعتى بزرگتر از معصيت انجام داد، استحقاق ذمّ واستحقاق عقاب او ساقط مى گردد؛ پس آنچه كه ثابت كننده يا ساقط كننده ذمّ است، ثابتيا ساقط كننده عقاب نيز مى باشد و چون استحقاق ذم دائمى است، استحقاق عقاب نيزهميشگى خواهد بود.