شیخ کاظم ازری
شیخ کاظم ازری که نام کامل او کاظم بن محمد بن مهدی تمیمی بغدادی است و در منابع با لقب ملا کاظم ازری نیز شناخته میشود، یکی از شاعران برجسته شیعه در قرن دوازدهم و اوایل قرن سیزدهم هجری قمری به شمار میآید. او در سال ۱۱۴۳ هجری در محله رأسالقریه بغداد به دنیا آمد و در خانوادهای اهل علم و ادب رشد یافت که برخی از اعضای آن نیز در شعر و مدیحهسرایی اهل بیت علیهمالسلام شهرت داشتند. شیخ کاظم تحصیلات ابتدایی خود را در بغداد آغاز کرد و سپس در نجف اشرف به فراگیری علوم دینی مانند فقه، اصول و ادبیات عرب نزد استادان بزرگ پرداخت، اما به دلیل علاقه شدید به شعر و ادبیات، مسیر شاعری را برگزید. او از سنین جوانی، بهویژه پیش از بیست سالگی، سرودن شعر را آغاز کرد و در هفده سالگی با سفر حج، قصیدهای در وصف این سفر معنوی سرود که نشاندهنده استعداد ادبی او بود. شهرت اصلی او به سبب سرودن قصیده بلند و معروف «هائیه» است که در مدح پیامبر اسلام صلیاللهعلیهوآله و امیرالمؤمنین علی علیهالسلام و بیان فضائل و وقایع تاریخی صدر اسلام سروده شده است. این قصیده که گاه با عنوانهایی مانند «قرآن الشعر» و «فرقان الفصل» نیز شناخته میشود، از آثار مهم ادبیات مدیحهسرایی شیعی به شمار میرود و بیش از هزار بیت داشته که بخشی از آن در گذر زمان از بین رفته است. اهمیت این اثر به اندازهای است که علمایی مانند صاحب جواهر آرزو کردهاند آن را در نامه اعمال خود داشته باشند و برخی از ابیات آن نیز در کتابهایی مانند مفاتیح الجنان نقل شده است. شیخ کاظم ازری علاوه بر این قصیده، اشعار دیگری نیز سروده، اما دیوان منسجمی از آثار او بهصورت کامل گردآوری نشده است. آثار او بعدها توسط پژوهشگران و نسخهشناسان کشف و چندین بار چاپ و منتشر شده و تأثیر قابل توجهی بر شاعران پس از خود گذاشته است.
دانشنامه اسلامی
[ویکی اهل البیت] شیخ کاظم (محمدکاظم)(1143-1212ه.ق) مشهور به "ملاکاظم ازری" شاعر مدیحه سرای شیعه قرن دوازدهم و سیزدهم هجری است. قصیده بلند «هائیه» در مدح پیامبر (ص) و امیرالمومنین (ع) از شاخص ترین قصاید وی به شمار می آید.
کاظم بن محمدبن مهدی بن ابراهیم بن عبدالصمد بن علی تمیمی بغدادی و مشهور به "ملاکاظم ازری" شاعر مدیحه سرای شیعه در سال 1143 در محله رأس القریه بغداد به دنیا آمد.
پدرش محمد بن مراد و برادرش شیخ محمدرضا که او نیز ادیب و شاعر توانا و مداح اهل بیت علیهم السلام پیامبر بودند. این خاندان خود را از نسل "عبدالصمدبن علی ازری بغدادی تمیمی" می دانستند. او با خاندان های سرشناس دیگری چون "آل شاوی" و "آل حیدری" و... دوستی زیاد و عمیق داشت.
ابتدا در بغداد تحصیلات خود را شروع کرد و سپس در نجف، ادبیات عرب، فقه و اصول را نزد اساتید بزرگ تعلیم گرفت. اما از آنجا که میل زیادی به ادبیات به ویژه شعر داشت از مدرسه کناره گرفت. در 17 سالگی به حج رفت و قصیده ای راجع به حج خودش سرود. در واقع قبل از 20 سالگی به سرودن شعر پرداخت. البته اطلاعات او را درباره تاریخ، تفسیر، حدیث و فلسفه دیگران اعتراف دارند.
موضوع قصیده مذکور که از آن به عناوین مختلف؛ قصیده هائیه «الفیه، قرآن الشعر الاکبر و فرقان الفصل الازهر» یاد شده عبارت است از: مدح پیغمبر (ص) و اهل بیت آن حضرت، مدح امیرالمومنین علی (ع) و بیان فداکاریهای حضرتش در غزوات مهم اسلامی و اشاره به حوادث مهم قبل از وفات و بعد از وفات پیغمبر (ص). اهمیت این قصیده از آن جهت است که «صاحب جواهر» آرزو می کند که آن را در نامه اعمال او گذارند. شیخ عباس قمی هم بعضی از ابیات آن را در مفاتیح الجنان در کنار ادعیه معصومین، آورده است. شاید بتوان ادعا کرد که ازری با این قصیده در دوره معاصر ادب عرب، مکتبی پدید آورد که مورد تقلید شاعران بعد از او شد.
اصل آن در طوماری نوشته شده بود، و بیش از هزار بیت داشته که در اثر نفوذ موریانه، بیش از چهارصد بیت آن از بین می رود و 581 بیت آن باقی می ماند. این اثر نفیس توسط سید صدرالدین عاملی کشف شد، و در دسترس دانشمندان قرار گرفت و تاکنون چندین بار چاپ شده است.
این شاعر بزرگ هیچگاه دیوانش را جمع آوری نکرد. شیخ آقا بزرگ تهرانی، مجموعه ای از قصائد او را که "هائیه" نیز ضمیمه آن بوده است در کتابخانه محمدعلی سبزواری دیده است. این قصیده برای اولین بار در نجف به چاپ رسید. بعد با عنوان "شمسیه" در بمبئی چاپ شد.