استقبال از مسافران، بهویژه زائران و مجاهدان، عرفی رایج و پسندیده در میان مسلمانان و ریشهدار در سیره نبوی و سنت اهلبیت است. بر پایه گزارشهای تاریخی، پیامبر اکرم شخصاً به استقبال بازگشتگان از سفرها میرفتند؛ از جمله استقبال ایشان از جعفر بن ابیطالب هنگام بازگشت از حبشه و نیز استقبال از مجاهدان در بازگشت از سریهها، همراهی با مهاجران و انصار در این امر، نشاندهنده اهمیت این سنت اسلامی است. همچنین مردم مدینه در مکانهایی چون ثنیةالوداع به استقبال پیامبر و سپاهیان اسلام در بازگشت از غزوهها میپرداختند. این سنت در رویدادهای مهمی مانند هجرت پیامبر به مدینه نیز تجلی یافت، آنجا که مردم یثرب روزها در منطقه قبا به انتظار ایشان نشستند. استقبال از امام علی و دیگر اهلبیت نیز در سیره مسلمانان جایگاه ویژهای داشته است.
از نگاه فقهی، استقبال از مسافر در زمره ضروریات عرفی شمرده میشود تا حدی که برخی مراجع تقلید، خروج معتکف از مسجد را برای استقبال از مسافر جایز میدانند. این عمل بهعنوان یکی از آداب اسلامی مورد اهتمام مؤمنان بوده و در ادله شرعی بر رجحان آن تأکید شده است. بهطور ویژه، استقبال از حجگزاران بهصورت خاص مورد توصیه قرار گرفته است؛ چنانکه در روایتی از پیامبر سفارش شده است: پیش از ورود حاجی به خانهاش، او را ملاقات کرده، سلام دهید، با او مصافحه کنید و از وی درخواست کنید برای شما آمرزش بخواهد؛ زیرا او آمرزیده است. امام سجاد نیز مردم را به شتاب برای سلام دادن و تکریم حجگزاران و مصافحه با آنان دعوت میکردند تا در پاداش این عمل شریک شوند.
بنابراین، سنت استقبال از مسافر بهویژه زائران خانه خدا، پیوندی ناگسستنی با سیره معصومان و عرف پذیرفتهشده جامعه اسلامی دارد و علاوه بر تأکیدات روایی، در رفتار عملی مسلمانان در طول تاریخ تبلور یافته است. این اقدام نهتنها نشاندهنده احترام به مسافر و تقدیر از زحمات اوست، بلکه وسیلهای برای بهرهمند شدن از برکات معنوی و تقویت پیوندهای اخوت اسلامی بهشمار میرود.
