زاب صغیر

زاب صغیر. [ ب ِ ص َ ] ( اِخ ) مؤلف جغرافیای سیاسی گوید: رودی بوده که در ایالت آشور جریان داشته است و عثمانیها آن را آلتون سو ( چشمه طلا ) مینامند و از واردات دجله بوده است. این رودخانه در نزدیکی رودخانه دیگری است که نام آن نیز زاب است و یونانیها آن را لیکوس میگفته اند. ( جغرافیای سیاسی کیهان ص 12 ). و رجوع به زاب اصغر، زاب اعلی، زاب علیا و زاب سفلی شود.

نهریست در عراق ( عرب ) بطول ۳٠۴ کیلومتر که نزدیک قلعه جعبر وارد دجله گردد.

زابِ صَغیر
(یا: زاب کوچک؛ زاب اسفل؛ نام باستانی: کاپروس) رودی در شمال غربی ایران و شمال عراق به طول ۳۷۰ کیلومتر. از ریزابه های چپ رود دجلهاست. زاب صغیر از تلاقی چندین رود تشکیل شده است که از ارتفاعات بین لاهیجان و اورامان، در آذربایجان، سرچشمه می گیرند. این رود در عراق در جهت شمال غربی جریان می یابد و در ۸۰کیلومتری تکریتبه رود دجله می ریزد. سد دوکانبر روی آن احداث شده است.

💡 رودخانه زاب به طول ۴۰۰ تا ۴۴۰ کیلومتر که از کوه‌های کردستان سرچشمه می‌گیرد و به طرف مغرب ایران خارج از مرز در کشور عراق به رود دیاله و سد دوکان و سپس به دجله می‌پیوندد. شاخه‌ای از زاب صغیر (که‌ڵوێ) از کوه‌های شمال غرب پیرانشهر (سیاه کوه با ارتفاع ۳۵۷۸ متر) شروع شده و ضمن دریافت آب از شعباتی مانند لاوین، بادین وارد تنگ گرژال می‌شود آنگاه در دشت که لوی ۶ کیلومتری سردشت جریان پیدا می‌کند آنگاه از زیر پل فلزی (سردشت- مهاباد- بانه) عبور می‌کند و در پیچ وخم کوهستان جریان پیدا می‌کند و شعبات دیگری مانند چم شلماش و رزگه را دریافت می‌کند و آنگاه مرز بین ایران و عراق را در منطقه آلان تشکیل می‌دهد؛ و بعداً به نام چم تیت وارد خاک عراق شده و سپس با دریافت شعبات مهم دیگر به دریاچه دکان عراق می‌ریزد و به دجله می‌پیوندد.

💡 یکی از پل‌های موجود بر رودخانه زاب صغیر پل قلا تاسی یا قلاتاسیان است که به مرور زمان و همچنین بالا آمدن آب موجب تخریب لایه‌های سست سطحی آن شده طول پل شمالی- جنوبی است و در حقیقت به استثنای یکی از ستون‌های شمالی سنگ چینی که ملاط ان تقریباً از پایه شروع شده بقیه ستون‌ها را نگ‌های طبیعی طرفین پل که ناشی از شیب تند کوهستانی و آخرین دامنه آن است با سه ستون سنگی نیمه تمام طبیعی که هر کدام با سنگ چینی محکم پایه‌های اصلی پل را تشکیل می‌دهند ساخته شده‌است. این پل بر سر راه قدیمی میر آباد به مهاباد در قسمت شمالی رودخانه زاب کوچک بنا شده نزدیکترین روستا به پل قلاتاسیان از سمت غربی روستاهای نبی آوا و موسالان است. احتمالاً این پل در اواسط قرن سیزدهم هجری و به دستور شیخ مولانا از مریدان شیخ یوسف الدین برهان بنا شده باشد و به گفته‌ای به پل مولانا نیز شهرت دارد.