حقیقت محمدیه

[ویکی فقه] حقیقت محمدیه، اصطلاحی در عرفان ابن عربی، به معنای تعین اول از ذات الهی که همان اسم اعظم و جامع اسماء حسنای حق است.
از این حقیقت، همه عوالم به ظهور رسیده است و به آن حقیقةالحقایق نیز می گویند.
به اعتقاد عرفا حقیقت محمدیه به طور کامل در انسان کامل ظاهر می شود.
نبی، رسول و ولیّ، مظاهر این حقیقت در عالم سفلی هستند و کامل ترین مظهر آن در این عالم پیامبر اسلام صلی اللّه علیه وآله وسلم است.
مستندات روایی و عقلی
آموزه های ابن عربی در این باره از یک سو مبتنی بر احادیثی از قبیل «کنتُ نبیآ و آدم بین الماء و الطین» است که براساس تفسیر او از این حدیث، پیامبر حقیقتی ورای صورت خود در زمان و مکان خاص دارد و به نوعی دارای هستی جهانی، ازلی و ابدی است.
از سوی دیگر، وی برخی از مؤلفه های این اندیشه را وام دار عرفای پیش از خود است، زیرا توجه به نبی اکرم به عنوان واقعیتی که اولا کامل ترین و برترین انسان است و ثانیاً واقعیتی که منحصر به انسانی در زمان و مکان خاص نیست و ثالثآ با ذات مقدّس حق نسبتی خاص دارد، در تاریخ عرفان اسلامی، به خصوص در آموزه های حکیم ابوعبداللّه ترمذی درباره ولایت، سابقه داشته است.
مراحل وضع این اصطلاح
اما تعمق در این معانی، که در اندیشه ابن عربی بارور شد و به وضع چنین اصطلاحی انجامید، شامل سه مرحله است:
← ادله برتری مقام پیامبراکرم
...

💡 ابن عربی و پس از وی جیلی به طرح و تبیین نظریهٔ لوگوس همت گماشتند، که بر اساس آن بنیان‌گذار هر دینی، صورتی است از عقل کل یا لوگوس فراگیر یا به تعبیر آنان صورت حقیقت محمدیه می‌باشد. شاهکار ابن عربی، فصوص الحکم (گزیده‌های حکمت)، در حقیقت شرح نبوغ معنوی هر پیامبر، به عنوان «کلمه‌ اللّه» می‌باشد. علاوه بر این، اصحاب طریقت معتقدند همان‌طور که هر وجودی در عالم مظهر و تجلی یکی از اسماء خداوند است، به همین ترتیب هر دینی نیز جلوه‌ای از اسماء و صفات خداوند می‌باشد و کثرت ادیان نتیجهٔ مستقیم غنای بی‌پایان ذات الهی است. جیلی می‌نویسد:

💡 نتایج بررسی این کتاب نشان می‌دهد، قبالائیان در کاربرد سمبل‌ها و نمادهای عرفانی از جمله نماد برجسته قبّالا یعنی سفیروت (درخت زندگی)، تحت تأثیر کارکرد نمادین درخت عرفانی متصوفه و آثاری چون مقامات القلوب شیخ ابوالحسن نوری و شجرة الکون ابن عربی قرار داشتند. در مکتب گنوسی یهودی یا عرفان مرکابا، تشابه ساختار منازل سلوک عرفانی در قالب هفت هخالوت با هفت وادی عرفانی تصوف، مخصوصاً در سرمنزل نهایی یعنی قصر عرش، از نکات مشترک آموزه‌های هر دو آیین به‌دست آمد. وجه اشتراک عمدهٔ گنوسی، قبالا و تصوف در نوع تلقی از صادر اول در قالب آنتروپوس انسان‌انگاری، آدام قدمون یا آدام کادمون، حقیقت محمدیه با تأکید بر روایت تورات و حدیث منقول اسلامیِ آفرینش انسان منطبق بر صورت الهی است.