الوجیز

اَلوَجیز
(یا: الوجیز فی الفروع) کتابی به عربی، در فقه شافعی، تألیف ابوحامد غزالی. ترکیبی است از دو کتاب البسیط و الوسیط، به علاوۀ مطالبی تازه. بسیار مورد توجه فقیهان شافعی است و از منابع آنان به شمار می رود. برخی گفته اند کمابیش ۷۰ شرح بر آن نوشته شده است، شرح بزرگ و معروف بر آن خود مستقلاً مورد توجه است. فتح العزیز علی کتاب الوجیز اثر ابوالقاسم عبدالکریم رافعی است. برخی چون عبدالعزیز بن احمد معروف به سعدالدیری آن را به نظم درآوردند. فخرالدین محمد رازی، سراج الدین ابوالثنا ارموی، عمادالدین ابوحامد اربلی از دیگر شارحان آن هستند. متن الوجیز سنگین و معانی آن دقیق است و در عین حال حجمی اندک دارد. در این کتاب به آراء فقهای سایر مذاهب فقهی نیز پرداخته شده است.

[ویکی فقه] الوجیز (ابهام زدایی). الوجیز ممکن است عنوان برای کتاب های ذیل باشد: • الوجیز (اهوازی)، کتابی درباره قاریان هشت گانه ای• الوجیز فی تفسیر القرآن العزیز، تألیف علی بن حسین بن محی الدین بن ابی جامع عاملی• الوجیز فی تفسیر الکتاب العزیز، تالیف دخیل، علی بن محمد علی• تفسیر الوجیز (شبر)، اثر سید عبداللّه شبر (۱۱۸۸ - ۱۲۴۲ ق) فرزند سیدمحمدرضا حسینی کاظمی معروف به شبر، از اعاظم علمای امامیه و مشاهیر مفسران شیعه
...
[ویکی فقه] الوجیز (اهوازی). «الوجیز» کتابی است درباره قاریان هشت گانه ای که در پنج شهر از شهرهای اسلامی سکونت داشته اند. در این کتاب از هریک از این قراء دو روایت نقل شده که مجموعا بالغ بر شانزده روایت می شود.
مؤلف در این کتاب بعد از بیان روش و منهجی که خود طبق آن در این کتاب سیر می کند، در عین اختصار و ایجاز ولی به صورت واضح و گویا به بیان شرح حال قراء یاد شده پرداخته است. مؤلف در این بخش سند خود به این قراء را ذکر می کند به این نحو که نام شیوخ و تمام کسانی را که در این کتاب به روایت آنان اعتماد ورزیده و قرائات خویش را از آنان فراگرفته است یادآور می شود. مثلا در قرائت نافع، مؤلف سند شیوخ خود به این قاری را ذکر کرده، سپس بصورت مختصر به معرفی و بیان شرح حال قاری مذکور پرداخته است.الوجیز دارای دو بخش کلی است:بخش اول مربوط به اصول قرائت مانند ادغام، اماله، همز و غیره می باشد. اصول قرائت همان قواعد کلی قرائت هریک از قراء است که تحت ضابطه و به صورت قاعده در کتب تجوید و قرائت بیان شده است.بخش دوم، که بیشترین حجم کتاب را به خود اختصاص داده، مربوط به فرش الحروف است. فرش الحروف اصطلاحی است در علم قرائت و به معنای منتشر شدن قرائت هر قاری در کلمات قرآنی است. در این بخش مؤلف بر حسب ترتیبی که در مصحف مراعات شده پیش می رود، ولی در تسمیه برخی سور مانند سوره اسراء و تکویر و نبا تغییری ایجاد می کند و از آنان با نام بنی اسرائیل، کورت و تساؤل یاد می کند.
معرفی مؤلف
مؤلف کتاب ابو الحسن بن علی بن ابراهیم بن یزداد بن هرمز بن شاهویه الاهوازی است. وی در هفدهم محرم سال ۳۶۲ هجری در اهواز چشم به جهان گشود. وی در سن شانزده سالگی به علم قرائات قرآنی روی آورد و از شیوخ بسیاری در این علم بهره مند گشت. وی علاوه بر توجه به قرائات نسبت به طلب حدیث و روایت نیز اهتمام داشت و از جماعت کثیری روایاتی را نقل نمود و بزرگانی از محدثین نیز از او به نقل روایت پرداختند. اهوازی علاوه بر «الوجیز» آثار دیگری نیز در علم قرائات از خود برجای گذاشت که عبارتند از: الاتضاح، الاقناع فی القرائات الشاذة، الایجاز، الایضاح و غیره. وی در روز چهارم ذی الحجة سال ۴۴۶ هجری در شهر دمشق دیده از جهان فروبست.
ویژگی ها و معایب
۱- این کتاب یکی از آثار قدیمی در زمینه علم قرائات و مؤلف آن از استوانه های این علم و دانش شناخته می شود، ازاین رو این کتاب مرجع بسیاری از نویسندگان بعدی قرار گرفته است.۲- روش مؤلف در کتاب روشی تعلیمی و آموزشی است، لذا ارجاعات زیادی در آن دیده نمی شود. ازاین رو مؤلف در مواردی که ضروری است مطلب را دوباره اعاده می کند و به ماقبل ارجاع نمی دهد.۳- این کتاب از معدود آثاری است که درباره قراء هشت گانه بحث می کند.۴- مؤلف در این کتاب بعضی از وجوه قرائات را که تنها خودش آنها را نقل می کند؛ یعنی آنها را از شیوخ خود اخذ نکرده، نقل می کند و این ویژگی شان و موقعیت کتاب را ارتقاء می بخشد.۵- در بخش فرش الحروف گاهی مؤلف اموری را که مربوط به اصول قرائت (بخش اول کتاب) است داخل می کند با اینکه قبلا این اصول را در بخش اول یادآور شده است.۶- برای برخی از اصول قرائت باب جداگانه ای اختصاص داده نشده بلکه در ضمن بحث از فرش الحروف آورده شده اند.۷- مؤلف تفاوتی بین علامات اعراب یعنی رفع و نصب و جر و جزم با علامات بناء یعنی ضم و فتح و کسر و سکون قرار نداده است.
ساختار کتاب
...

💡 خلخالی کتاب سیاست‌نامه یا سیرالملوک اثر خواجه نظام‌الملک را تصحیح و در سال ۱۳۱۰ در تهران منتشر کرد و ترجمهٔ فارسی خواجه نصیرالدین طوسی از کتاب ادب الوجیز للولد الصغیر اثر عبدالله ابن مقفع را نیز در سال ۱۳۱۲ در تهران منتشر نمود. خلخالی چندین اثر را نیز از زبان ترکی و عربی به فارسی ترجمه کرد از جمله یک اثر کوتاه از لئو تولستوی با نام به یکدیگر محبت کنید (تهران، ۱۲۸۹)؛ شارل و عبدالرحمن اثر جرجی زیدان (۴ جلد، تهران، ۱۲۹۴)؛‌ و اثر دیگری از عربی با عنوان داستان خونین یا سرگذشت برمکیان (تهران، ۱۳۰۰). اما ماندگارترین اثر او، تصحیح و انتشار دیوان حافظ بوده است.

💡 اما در ادامه و در بحث عصمت و طهارت، ضمن بیان نظر شیعه و رد آن، قائل به عصمت و طهارت اهل بیت نیست و این آیه را شرط می‌داند، نه آیه‌ای که خبری باشد و در گذشته انجام شده‌باشد. طبری در جامعُ الْبَیان بسیاری از احادیث را نقل می‌کند که این آیه را دربارهٔ علی، فاطمه، حسن و حسین می‌دانند و می‌گوید که بعضی قائل به این هستند که منظور از اهل بیتِ پیامبر، اینان هستند. بیضاوی در انوار التنزیل نیز می‌گوید شیعیان معتقدند که این آیه دربارهٔ علی، فاطمه و دو فرزندشان است و دربارهٔ عصمتِ آنان، به این آیه احتجاج می‌کنند، اما این احتجاج با قبل و بعد آیه متناسب نیست و احادیث هم تنها به این اشاره دارد که اینان از اهل بیت پیامبر به‌شمار می‌روند. فخر رازی در تفسیر کبیر می‌گوید نظرات مختلفی دربارهٔ کیستی اهل بیت در این آیه هست؛ امّا نظر معتبرتر این است که اهل بیت، فرزندان پیامبر — فاطمه — و همسران و حسن و حسین و علی هستند. ابن کثیر در تفسیر القرآن العظیم حدیث ایستادن پیامبر به‌مدت شش ماه بر در خانهٔ فاطمه و صدازدن اهل بیت برای نماز و حدیث کسا را بیان می‌کند. ابن عطیه در المحرر الوجیز با اشاره به حدیثی از پیامبر می‌گوید این آیه در حق پیامبر، علی، فاطمه، حسن و حسین نازل شده‌است. ماتُریدی در تَأویلاتُ أَهلِ السُّنَّة می‌گوید شیعیان با استناد به حدیث کسا، این آیه را دربارهٔ اهل بیت — علی، فاطمه، حسن و حسین — می‌دانند..