اخفش صغیر

اخفش صغیر. [ اَ ف َ ش ِ ص َ ] ( اِخ ) اخفش اصغر. ابوالحسن علی بن سلیمان بن فضل نحوی بغدادی. او حافظ اخبار نیز بود. وفات بسال 315 هَ. ق. و از اوست کتاب الانواء. کتاب التثنیة والجمع. کتاب الجراد. ( ابن الندیم ).و او از تلامذه مبرّد و ثعلب و یزیدی و ابی العیناست و نیز او راست: تفسیر رسالة سیبویه و کتاب الحداد وکتاب فی النحو، که آنرا احمدبن جعفر الدّینوری دامادثعلب نحوی تهذیب کرده و بنام المهذب موسوم ساخته است و جز آنها. اخفش مردی کج خلق و تنگدست بود و علی بن عیسی وزیر او را از درگاه خود براند و وساطت ابن مقله کاتب را در حق او نپذیرفت وی باکثار خوردن شلغم در شعبان سال 315 هَ. ق. درگذشت. ( روضات الجنات ص 55 ). و رجوع به الموشح چ مصر ص 14، 17، 20، 22، 25، 64، 92، 246، 247، 254، 255، 268 و 357 و تتمه صوان الحکمة ص 214 و قاموس الاعلام ترکی و رجوع به علی... شود.

💡 دیوان ابی‌نُواس دیگر اثر به جای‌ماندهٔ حمزه اصفهانی است که آن را به نام عمادالدوله علی‌بن بویه تألیف کرد. در واقع مسافرت او به بغداد در ۳۲۳ هجری قمری با هدف تدوین این کتاب صورت گرفت. در این سفر، از کسانی چون ابن‌انباری، اخفش صغیر، ابن‌علاف، مهلهل‌بن مُزَرّع و برخی از افراد خاندان نوبختی به عنوان مراجع مورد اعتماد دربارهٔ ابونواس، اطلاعات کافی و وافی کسب کرد. در این میان، مهلهل‌بن مزرّع، ادیب و شاعر معروف، در پاسخ به اشتیاق فراوان حمزه به این کار، نه تنها آن قسمت از اشعار ابونواس را که در اختیار داشت به وی داد، بلکه رساله‌ای نیز دربارهٔ سرقت‌های ادبی ابونواس تألیف کرد و به حمزه سپرد. محتوای کتاب حمزه شامل شرحی از زندگی ابونواس و همهٔ اشعار او اعم از قصاید، ارجوزه‌ها و مقطعات است، ضمن آنکه از اشعاری که ابونواس اقتباس کرده و اشعاری که دیگران از او اقتباس کرده‌اند نیز یاد کرده است. ویژگی اصلی این مجموعه، تفسیر و تحلیل‌های حمزه است در خصوص اصطلاحات و مثل‌های فارسیِ به کار رفته در اشعار ابونواس و نیز کلماتی که این شاعر از فارسی به عربی برگردانده است. از دیوان ابی‌نواس به روایت حمزه اصفهانی، نسخ خطی متعددی موجود است. در ۱۳۱۶ خورشیدی (۱۸۹۸ میلادی) اسکندر آصاف، براساس نسخهٔ قاهره، این دیوان را چاپ کرد که چندی بعد در ۱۹۰۴ میلادی تجدید چاپ شد. نقایص این چاپ، اوالت واگنر (مستشرق آلمانی) را بر آن داشت تا در ۱۹۵۸ میلادی به تصحیح انتقادی و چاپ دیوان ابی‌نواس بپردازد.