عمرو لیث

عمرو لیث. [ ع َ رِ ل َ ] ( اِخ ) وی همان عمروبن لیث دومین تن از صفاریان است که نام او غالباًبه اضافه بنوت خوانده شود. رجوع به صفاریان شود.

وی همان عمرو بن لیث دومین تن از صفاریان است که نام او غالبا باضافه بنوت خوانده شود

عَمْرو لِیْث ( ـ۲۸۹ق)
(یا: عمرو بن لیث) دومین امیر (حک: ۲۶۵ـ۲۸۷ق) سلسله صفّاری. در آغاز حکومت صفاریان، همراه برادرش یعقوب بود و در ۲۶۱ق به حکومت هرات منصوب شد، اما بعدها با یعقوب اختلاف پیدا کرد. با مرگ یعقوب در ۲۶۵ق، عمرو با استفاده از بی تجربگی برادرش، علی، به حکومت رسید و ضمن اظهار اطاعت به معتمد، خلیفۀ عباسی، منشور امارت ایالات شرقی و جنوبی ایران را گرفت. اما عصیان احمد بن عبدالله خجستانی در خراسان، مانع از تحکیم قدرت او شد و تنها بعد از مرگ خجستانی بود که توانست خراسان را تسخیر کند، اما خلیفۀ عباسی او را خلع کرد و محمد بن طاهر را به حکومت خراسان گماشت و او نیز رافِعْ بن هَرْثَمه را به نیابت خود تعیین کرد. اتحاد برادر عمرو، علی بن لیث، با رافع بر مشکلات عمرو افزود. اما تمایل رافع به علویان طبرستان، باعث شد تا خلیفه به عمرو گرایش یابد و عمرو سرانجام در ۲۷۸ق با غلبه بر رافع، خراسان را تحت فرمان گرفت. تلاش وی برای تصرف مناطق شمالی و شرقی قلمرو سابق طاهریان، با مقاومت امیراِسماعیل سامانی مواجه شد که با اسارت عمرو (۲۸۷ق) و اعزام او به بغداد حیات این سلسله پایان یافت.

💡 مهم‌ترین دروازه طعام نام داشت که بین آن و دروازه فارس، کاخ‌های یعقوب لیث (حک: ۲۴۷–۲۶۵) و نیز عمرو لیث (حک: ۲۶۵–۲۸۷) قرارداشت، بنای عظیمی به نام ارگ، که خزانه عمرولیث نیز بود بین دروازه‌های نیشک و کرکویه قرارداشت.

💡 حکومت صفاری پس از مرگ یعقوب عمر زیادی نکرد. برادر و جانشین یعقوب که عمرو لیث نام داشت، در جنگ با سامانیان (در سال ۹۰۰ میلادی)، شکست خورد و بیشتر قلمروی خود را تقدیم سامانیان کرد. صفاریان دوباره به سیستان محدود شدند و بعد از آن تسلیم سامانیان شدند و به عنوان نماینده آن‌ها، در سیستان حکومت کردند.

💡 این مسجد دارای منبری بسیار باشکوه نیز بود که بدین روی بدان، مسجد المنبر نیز می‌گفتند؛ که به فرمان عمرو لیث در میدان معروف به لشکرگاه ساخته شده بود و سقف آن، بر ستون‌هایی از آجر متکی بود و پیرامون مسجد، سه رواق و دیوار مسجد با کاشی‌های زراندود آراسته بود و یازده در داشت.

💡 گفت: تا استاد زنده بود شاگرد را بادب باید بود. تاریخ نوشتند همان وقت ذوالنون در گذشته بود. نقلست که عمرو لیث بیمار شد چنانکه همه اطبا، از معالجت او عاجز شدند. گفتند: این کار کسی است که دعا کند.

💡 این شهر دارای ارگی بزرگ بود که ساخت آن را به عمرو لیث صفاری نسبت می‌دهند. در دوره صفویه و در زمان پادشاهی شاه تهماسب اول این ارگ مرمت گردید.