کتاب «طبقات الشعراء»

طبقات الشعراء

کتاب «طبقات الشعراء» اثر محمد بن سلام جمیحی، اثری به زبان عربی است که در موضوع نقد ادب عربی نگاشته شده و به معرفی شعرای عرب می‌پردازد. این اثر به دوره‌ای مربوط می‌شود که تدوین شعر و بررسی آثار شاعران از اوائل قرن سوم هجری آغاز شد و ابن سلام نیز در همان زمان به نگارش این کتاب پرداخته است. اهمیت کتاب از آن جهت است که بسیاری از محققان ادبیات عرب، آن را نخستین اثر تاریخ‌نگاری شعر و نقد ادبی عرب می‌دانند و برخی آن را اولین اثر تدوین‌شده در نقد ادبی عرب نیز معرفی کرده‌اند. ابن سلام با نگارش این اثر، مسیر تاریخ‌نویسی و نقد شعر را هموار ساخت و بعدها بزرگان ادب مانند ابوالفرج اصفهانی در الأغانی و ابوعلی قالی و زجاج راه او را ادامه دادند. کتاب شامل دو بخش اصلی است که بخش اول به شاعران دوره جاهلی و بخش دوم به شاعران دوره اسلامی اختصاص دارد و در آن تحلیل و بررسی آثار شاعران ارائه شده است. در مقدمه کتاب، مؤلف به نقد شعر و فعالیت‌های علمی دانشمندان بصره در زمینه نحو و عروض اشاره کرده و از دانشمندان کوفه تنها مفضل الضبی را یاد کرده است. این اثر، علاوه بر ارزش تاریخی، معیار مهمی برای شناخت سبک‌ها و طبقات مختلف شعری عرب محسوب می‌شود و مطالعه آن به فهم بهتر جریان‌های ادبی و نحوه نقد شعر در دوره‌های مختلف کمک می‌کند. به طور کلی، طبقات الشعراء نه تنها مجموعه‌ای از زندگینامه و آثار شاعران است، بلکه مرجعی علمی برای نقد و تحلیل ادبیات عربی نیز به شمار می‌آید و جایگاه ابن سلام را به عنوان پیشگام تاریخ‌نگاری ادبی تثبیت می‌کند.

دانشنامه اسلامی

[ویکی نور] طبقات الشعراء اثر محمد بن سلام جمیحی، کتابی است به زبان عربی که در موضوع نقد ادب عربی نگاشته شده و به معرفی شعرای عرب پرداخته است.
از زمان تألیف کتاب اطلاعی در دست نیست، اما از آنجا که کار تدوین شعر در اوائل قرن سوم هجری آغاز شد و رو به گسترش نهاد به نظر می رسد که ابن سلام نیز در همین زمان به نگارش اثر خود پرداخته باشد.
در اهمیت کتاب همین بس که بنا به عقیده بسیاری از محققان ادب معاصر عربی، این کتاب در تاریخ ادب عربی، نخستین اثر به شمار می آید و برخی نیز آن را اولین اثر تدوین شده در نقد ادبی عرب می دانند. بر این پایه، ابن سلاّم را به حق می توان پرچمدار تاریخ ادب نویسان دانست، زیرا ابوالفرج اصفهانی صاحب الاغانی، ابوعلی قالی و زجّاج، در کتاب های خود، راه وی را پیموده اند.
کتاب شامل مقدمه ای به قلم ناشر آلمانی آن، ژوزف هل، مقدمه ای به قلم مولف و دو بخش است که بخش اول به شاعران دوره جاهلی و بخش دوم به شاعران دوره اسلامی تعلق دارد.
در مقدمه، ابن سلاّم درباره نقد شعر، دانشمندان بصره و تأسیس علم نحو و عروض سخن به میان آورده و از میان دانشمندان کوفه فقط به مفضّل الضّبّی اشاره کرده است.