شمس قیس رازی

[ویکی اهل البیت] این صفحه مدخلی از اثر آفرینان است
شمس قیس رازی، شمس الدین محمد
شاعر. عروضی و وی از مردم ری بود و مدتها در ماوراءالنهر و خوارزم و خراسان می زیست و در سال 614 ق که آوازه ی هجوم مغول در خراسان برخاست با سلطان علاءالدین محمد بن تکش خوارزمشاه به عراق آمد و تا سال 617 ق از همراهان وی بود و پس از آن به فارس رفت و به دربار اتابک سعد بن زنگی راه یافت و ندیم آن پادشاه شد و پس از آن در دربار پسرش نیز بود.
از تالیفات وی: «المعجم فی معاییر اشعار العجم» که معروفترین کتاب عروض و قوافی و محسنات شعر فارسی است و نخست در 614 ق در شهر مرو طرح این کتاب را ریخت و در وقایع سال 617 ق از میان رفت و پس از مدتی اوراق آن به توسط روستاییان کوه پایهای عراق بدست وی بازگشت و سپس در فارس در حدود سال 630 ق آن را تمام کرد؛ «المعرب فی معاییر اشعار العرب»؛ «الکافی فی العروضین والقوافی»؛ «حدائق العجم».

💡 برخی از کتاب‌های علم عروض، محدودیت‌هایی برای قافیه و ردیف ذکر کرده‌اند. برای مثال، شمس قیس رازی استفاده از حرف «ت» در انتهای واژه را یکی از ویژگی‌های قافیه می‌داند (مثل «گیسویت» و «رویت») و چنین واژه‌هایی را مصداق ردیف نمی‌داند. با این حال، شعرهای مختلفی وجود دارند که در آن قافیه‌ای دیگر به همراه یک ردیف استفاده شده که آن ردیف منتهی به «ت» است و در چارچوب تعیین شده توسط شمس قیس باید قافیه تلقی شود.