ابن سکیت

[ویکی فقه] اِبْن ِ سِکیت، ابویوسف یعقوب بن اسحاق (۱۸۶-۲۴۴ق / ۸۰۲ - ۸۵۸م )، لغوی، نحوی، راوی ایرانی تبار شیعی است.
سکیت لقب پدرش اسحاق بود که به سبب افراط در سکوت بدان ملقب گردید. ابن سکیت در دورق، از شهرهای خوزستان، به دنیا آمد و سپس همراه خانواده اش راهی بغداد شد. برخی نیز ولادت او را با اظهار تردید در بغداد دانسته اند. پدر وی نیز خود مردی عالم در نحو و به ویژه در لغت و شعر بود و از اصحاب کسایی به شمار می رفت. او علاقه وافری به تحصیل فرزند خود داشت و شاید انگیزه مهاجرت او به بغداد نیز همین بوده باشد.
← کسب دانش
۱. اصلاح المنطق، کتابی است در لغت که از معروف ترین آثار اوست و تا دیرگاهی پس از وی توجه و ستایش علمای لغت را برانگیخته و مورد استناد آنان بوده است. مؤلف در این کتاب بسیاری از واژه های عربی را به صورت صحیح آن ضبط کرده و آن ها را از جنبه های صرفی، فصاحت و عدم فصاحت، نادر یا شاذ بودن و جز آن ها مورد بررسی قرار داده است. این اثر از معتبرترین کتابهای لغت به شمار می رود و شرحها و تلخیصهای بسیاری که بر آن نوشته شده، دلیل این مدعاست. سزگین به تفصیل در مورد شرحها، تلخیصها و ردّیه های آن بحث کرده است. این اثر نخستین بار در قاهره (۱۳۶۸ق /۱۹۴۹م ) به کوشش عبدالسلام محمدهارون و احمد محمد شاکر به چاپ رسیده و در ۱۹۵۶م نیز در همان جا تجدید چاپ شده است. ۲. الاضداد. این اثر که به شرح معانی متضاد کلمات پرداخته است، در ۱۹۱۲م به کوشش اگوست هافنر به همراه دو اثر دیگر از اصمعی و سجستانی با عنوان ثلاثه کتب فی الاضداد در بیروت به چاپ رسیده و در ۱۹۸۰م&zwzwnj; محمدصادقzwnj; انباریnj; نیز در همان جا تجدید چاپ شده شده است. ۳. الالفاظ، کتابی است درباره واژه های متشابه در ۱۴۸ فصل. روش کار ابن سکیت در این اثر براساس تقسیم بندی موضوعی است، از قبیل: الغنی و الخصب، الفقر و الجدب، الجماعة، الکتائب و جز آنها. ابن قتیبه بیشتر این فصول را در کتاب ادب الکاتب خود بدون اشاره به اثر و نام ابن سکیت آورده است. این کتاب در بیروت با عنوان تهذیب الالفاظ به همراه اضافاتی از نسخه های گوناگون (۱۸۹۶- ۱۸۹۸م ) به چاپ رسیده است. نام دیگر این کتاب کنز الحفاظ است و گویا با کتابی که ازهری آن را به همین نام و در ۳۰ جلد معرفی کرده، یکی نیست. مختصر تهذیب الالفاظ نیز با تعلیقاتی از شیخو در ۱۸۹۷م در بیروت به چاپ رسیده است. ۴. القلب و الابدال، این کتاب در ۱۹۰۳م به کوشش اگوست هافنر در بیروت و در ۱۹۰۵م در لایپزیگ در مجموعه ای به نام الکنز اللغوی فی اللسن العربی و نیز در ۱۹۷۸م با عنوان الابدال به کوشش محمد شرف در قاهره به چاپ رسیده است. ۵. شرح دیوان الحطیئة، نخستین بار در ۱۹۵۸م در قاهره منتشر شد و بار دیگر در ۱۹۸۷م به کوشش نعمان محمد امین طه به چاپ رسید. ۶. شرح دیوان الخنساء، در بیروت (۱۸۹۶م ) به کوشش لویس شیخو به چاپ رسیده است. ۷. دیوان طرفة بن عبد به روایت ابن سکیت، به کوشش احمد بن امین شنقیطی در قازان (۱۹۰۹م ) چاپ شده است. ۸. شرح دیوان عروة بن ورد. این کتاب نخستین بار در ۱۹۲۳م ضمن مجموعه ای شامل ۵ دیوان در قاهره و بار دیگر به کوشش عبدالمعین ملوحی در دمشق به چاپ رسیده است. ۹. شرح دیوان قیس بن خطیم، به کوشش کووالسکی در لایپزیگ (۱۹۱۴م ) به چاپ رسیده است. ۱۰. شرح دیوان مزرّد، به کوشش خلیل ابراهیم عطیة در بغداد (۱۹۶۲م ) چاپ و منتشر شده است. ۱۱. شرح دیوان نابغة ذبیانی نخستین بار (۱۹۶۸م ) به کوشش شکری فیصل در بیروت و نیز به کوشش محمد طاهر بن عاشور در تونس (۱۹۷۶م ) به چاپ رسیده است. قسمتی از کتاب المثنی و المکنی نیز با نام کتاب الحروف التی یتکلم بها فی غیر موضعها، به کوشش عبدتواب در قاهره (۱۹۶۹م ) به چاپ رسیده است.
آثارخطی ابن سکیت
۱. البحث، سه نسخه ازآن در دارالکتب (قاهره ) و یک نسخه دیگر در کتابخانه تیموریه موجود است. ۲. المقصور و الممدود، نسخه ای از آن در کتابخانه عارف حکمت در مدینه به کتابت ابویوسف موجود است که صحت انتساب آن به ابن سکیت دقیقاً روشن نیست. ۳. منطق الطیر و منطق الریاحین، نسخه ای از آن در کتابخانه آستان قدس رضوی موجود است.
آثار منسوب به ابن سکیت
...

💡 در منطقه مُسَیَر شادگان میدانی به نام ابن سکیت نام گذاری شده است.

💡 یعقوب بن اسحاق اهوازی معروف بأبی یوسف اللغوی الاهوازی الدورقی و از پیشوایان بلاغت و فصاحت بود. ابن سکیت در مدارس عسکر مکرم مشغول به تدریس بوده[نیازمند منبع] و سپس به سامراء و بغداد مهاجرت کرد

💡 شادگان همچنین دارای سالن فرهنگی هنری برای اجرای مراسم و نمایش تئاتر به نام ابن سکیت است.

💡 ابویوسف یعقوب ابن سکیت او از پیشوایان بلاغت و فصاحت بود و در دورق یا همان شادگان امروزی به دنیا آمد و سپس به همراه پدرش به بغداد مهاجرت کرد.

💡 کنیه ابن سکیت، ابویوسف است. سکیت لقب اسحاق، پدر او بوده که اشاره به سکوت‌های طولانی او دارد.

💡 دلیل نام‌گذاری‌اش به ابن سکیت، سکوت‌های طولانی پدرش بوده است. او از عالمان مهم علم نحو و ادبیات عرب است و مهمترین اثرش اصلاح المنطق نام دارد.