باباشمل

باباشمل. [ ش َ م َ ] ( ص مرکب، اِ مرکب ) لقب گونه ایست که به سردسته ٔلوطیهای هر محل و به رؤسای قاطرخانه شاهی دهند.

(شَ مَ ) (ص. اِ. ) ۱ - کنایه از: شخص درشت اندام و دارای رفتار خشن و بی ادبانه. ۲ - لوطی، جاهل.

۱. ویژگی مرد حق و حساب دان.
۲. جوانمرد، لوطی.

مرد حق و حساب دان، جوانمرد، لوطی
( صفت اسم ) لوطی داش مشدی.

باباشَمَل
تعبیری در رسوم عامیانۀ مردم ایران. منظور از این کلمه سرکردۀ پهلوانان و قلندران محلّه است. آنان به خصلت های جوانمردی، مانند خصایل پوریای ولی، موصوف بودند. اساسِ رسم باباشملی حفاظت از جان و مال و ناموس مردم، در برابر زورگیران و داروغه ها و گزمگان و حل وفصل اختلافات بزرگ و کوچک آنان بود. باباشمل ها، یا به انتخاب لوطیان و پهلوانان، یا به وصیتِ باباشملِ درگذشته، یا به قتل رسیده، انتخاب می شدند. رسم بود که در قتلگاه باباشمل مجسمۀ شیر سنگی می گذاردند. باباشمل ها اغلب پیشه ور بودند و به کارهایی چون طبق کشی نیز می پرداختند. مرسوم ترین تفریحات باباشمل ها کبوتر بازی و خروس بازی بود. رفته رفته باباشمل ها از میان رفتند و تبدیل به عاملان زور و قدرت شدند (← جاهل). درداش آکل، (نوشتۀ صادق هدایت) و پهلوان اکبر می میرد (نوشتۀ بهرام بیضایی) روحیات و رفتارهای باباشملی با دقت و موشکافی، و نیز با نوعی احساس افسوس و حسرت، ترسیم شده است.

[ویکی فقه] باباشَمَل، از جراید مشهور انتقادی و طنز آمیز پس از شهریور ۱۳۲۰ ش، بوده است.
باباشمل به معنای لوطی است و ظاهراً نام یکی از پهلوانان بوده که بعدها گسترشِ معنایی پیدا کرده است.
بنیانگذارباباشمل
رضا گنجه ای مدیر و مؤسس این روزنامه، در ۱۲۹۰ در تبریز متولد شد.
در مدارس آن شهر و سپس در مدرسه صنعتی آلمانی در تهران و سرانجام در آلمان در رشته مهندسی به تحصیل پرداخت و پس از بازگشت به ایران به استخدام راه آهن درآمد.
سال انتشارباباشمل
اولین شماره باباشمل در ۲۵فروردین ۱۳۲۲ انتشار یافت و هر هفته روزهای پنجشنبه در هشت صفحه منتشر می شد.
روش ومحتوای باباشمل
...

باباشمل (جمع باباشمل‌ها)
کنایه از: شخص درشت اندام و دارای رفتار خشن و بی ادبانه.
لوطی، جاهل.
کنایه از شخص درشت اندام و دارای رفتار خشن یا بی ادبانه

💡 معمولاً طی کردن تمامی این مراحل و پذیرفته شدن به عنوان باباشمل، بسیار دشوار بود و هر لوطی و داشی قادر نبود تا تمامی معیارهای مربوط به منصب باباشملی را در خود گرد آورده و به باباشمل تبدیل شود.

💡 پسر حاج علی‌نقی گنجه‌ای از مالکان و بازرگانان مشروطه‌خواه آذربایجان بود که در سال ۱۳۰۷ به نمایندگی تبریز در مجلس شورای ملی انتخاب شد و دوازدهم مهر سال بعد در حالی که با درشکه به مجلس می‌رفت بر اثر رم کردن اسبهایش دچار سانحه شد و درگذشت. برادرش مهندس رضا گنجه‌ای نیز روزنامه‌نگار و مدیر و مؤسس نشریهٔ طنز باباشمل بود که در دوران محمدرضا شاه پهلوی وزیر صنایع و معادن شد.

💡 گنجه‌ای از ابتدای سال ۱۳۲۲ تا سال ۱۳۲۶ نشریهٔ فکاهی-سیاسی باباشمل را در تهران منتشر می‌کرد که از شهرت و تأثیر شایانی برخوردار بود. نوشته‌های رضا گنجه‌ای در این نشریه با نام مستعار باباشمل چاپ می‌شد و از عالی‌ترین نمونه‌های طنز در نشریات معاصر ایران شناخته می‌شود.