فلسفه حقوق

فلسفه حقوق شاخه ای از فلسفه است که ماهیت حقوق و ارتباط حقوق با دیگر نظام های هنجاری به خصوص فلسفه اخلاق و فلسفه سیاسی را مورد مطالعه قرار می دهد. از جمله سوالاتی که در فلسفه حقوق پرسیده می شود این است که «حق چیست؟»، «انسان ها از چه حقوقی برخوردارند؟»، «معیار اعتبار حقوقی چیست؟»، «قوانین چگونه وضع شده اند و چرا باید از آن ها اطاعت کرد؟» و «چه ارتباطی میان حقوق و اخلاق برقرار است؟». دو عبارت «فلسفه حقوق» و «ژوریسپرودنس» ( Jurisprudence ) اغلب به یک معنا به کار می روند.
فلسفه حقوق را می توان به دو دسته بندی اصلی «فلسفه حقوق تحلیلی» و «فلسفه حقوق هنجاری» تقسیم کرد. در فلسفه حقوق تحلیلی، تلاش بر آن است که با شناسایی ویژگی های اساسی حقوق، مشخص شود که چه چیزی حقوق هست و چه چیزی حقوق نیست. فلسفه حقوق هنجاری در مورد هنجارهای غیرحقوقی که حقوق را می سازند و هنجارهای حقوقی که به وسیله حقوق ایجاد می شوند و به اعمال انسان جهت می دهند تحقیق می کند.
فلسفه حقوق قدمتی به اندازه خود حقوق دارد و از وقتی که قواعد حقوقی به منزله اموری مقدس و لازم الاجرا درآمدند، بحث در مورد فلسفه و مبنای ارزش این قواعد، تبیین ماهیت قانون و معرفی ویژگی های مختلف نظام های حقوقی آغاز شد. اختلاف نظر در این زمینه باعث ایجاد مکاتب مختلفی شده است، همچون نظریه حقوق طبیعی و نظریات تحققی ( پوزیتویستی ) که دو مکتب کلاسیک فلسفه حقوق هستند. پیروان حقوق طبیعی معتقدند حقوق و قوانین، برگرفته از عقل و طبیعت است و اعتبار آن ناشی از همین است اما در مکاتب تحققی که خود به شاخه های مختلفی تقسیم می شوند اعتبار قوانین ناشی از اراده قانون گذاری است که آن ها را وضع کرده و چیزی به نام حقوق طبیعی وجود ندارد.
فلسفه حقوق تحلیلی در پی آن است که با استفاده از ابزارهای تحلیل فلسفی، توضیحی کلی از ماهیت حقوق به دست بدهد. کلی بودن توضیح به این معناست که ویژگی های جهانی و سراسری حقوق که در همه زمان ها و مکان ها پابرجا هستند مورد توجه قرار می گیرد. توجه حقوقدانان به این نکته است که حقوق در یک مسئله خاص و در یک دادرسی خاص چه حکمی دارد در حالی که فیلسوف حقوق می خواهد ویژگی های حقوقی مشترک در فرهنگ ها، زمان ها و مکان های مختلف را بررسی و مطالعه کند.
تا کنون چندین مکتب فکری در مورد ماهیت حقوق شکل گرفته اند که اثرگذارترین آنها عبارتند از: نظریه حقوق طبیعی، پوزیتیویسم حقوقی، رئالیسم حقوقی و تفسیرگرایی حقوقی.

[ویکی فقه] فلسفه حقوق به بحث از معنا و مبنای الزام آور بودن قواعد حقوقی و تمایز قواعد حقوقی، اخلاقی و مذهبی می پردازد. فلسفه حقوق به نظریه های کلی درباره حقوق، قطع نظر از نظام یا شعبه خاص توجه دارد. در زبان فارسی این مباحث در ذیل عناوینی چون کلیات حقوق و نظریه کلی حقوق هم بحث می شود.
معانی کلمات فلسفه حقوق به شرح ذیل است:
← معنای فلسفه
این سابقه را در جوامع غربی و اسلامی بررسی می کنیم:
← جوامع غربی
پس از بررسی تاریخچه فلسفه حقوق اکنون به این موضوع می رسیم که ببینیم موضوع فلسفه حقوق چیست؟ در این مورد اتفاق نظر وجود ندارد و چند مکتب اساسی، درباره شیوه های تدوین این شعبه از حقوق نفوذ دارند که موضوع فلسفه حقوق را در نزد آن مکاتب بررسی می کنیم:
← مکتب تحلیلی
...

💡 وی به تدریس فلسفه حقوق و سیاست در دانشگاه‌های اُتاگو(۷۸_۱۹۷۵)، دانشکده لینکلن آکسفورد(۸۲_۱۹۸۰)، دانشگاه ادینبورگ اسکاتلند (۸۷_۱۹۸۳)پرداخت. هم چنین نظام حقوقی و برنامه سیاست اجتماع را در تالار بولت دانشکده حقوق برکلی (۹۶_ ۱۹۸۶)، دانشگاه پرینستون(۹۷_۱۹۹۶) و دانشکده حقوق کلمبیا (۲۰۰۶_ ۱۹۹۷) تدریس کرد. او همچنین استاد مدعو در دانشگاه کرنل (۹۰_۱۹۸۹)، اُتاگو(۹۲_ ۱۹۹۱) و دانشگاه کلمبیا(۱۹۹۵) بوده‌است.

💡 این کتاب یکی از تاثیرگذارترین و مهم‌ترین کتابهای علم حقوق است و نه تنها در میان آثار ترجمه شده به فارسی جایگاهی ویژه دارد (ترجمه شده به دست محمد راسخ، استاد حقوق و پژوهشگر ایرانی)، بلکه در میان کتاب‌های گوناگون موجود در فلسفه حقوق و نظریه حقوقی به زبان‌های مختلف نیز از نظر روش‌شناسی خاص است.[نیازمند منبع]

💡 فینیس از سال ۱۹۸۹ تا ۲۰۱۰ استاد حقوق و فلسفه حقوق در دانشگاه آکسفورد بود و اکنون استاد ممتاز حقوق و فلسفه حقوق است. او همچنین استاد بازنشسته حقوق خانواده بیولچینی، در دانشکده حقوق نوتردام و پژوهش‌گر ارشد در مرکز اخلاق و فرهنگ نوتردام د نیکولا است. او به‌عنوان مشاور چندین دولت ایالتی استرالیا، به‌ویژه کوئینزلند و استرالیای غربی، بیش‌تر در رابطه با روابط ایالت‌ها با دولت فدرال و با بریتانیا عمل کرد.

💡 موضوعات مورد علاقه او اگرچه متنوع و متکثر بود، از اقتصاد و الهیات تا حقوق و سیاست و از روانشناسی تا اخلاق، اما موضوع اصلی پژوهش او، حقوق بود. همچنان‌که اکثر اعضای خانواده وی نیز از وکلای دعاوی بودند، او نیز در ۱۵ سالگی وارد کانون وکلای انگلیس شد. بنتام اما تحقیق در علم حقوق و فلسفه حقوق را بر شغل وکالت ترجیح داد و به پژوهش و نوشتن در زمینه «حقوق» پرداخت.