گلوکزید

اسم عمومی مشتقات گلوکز که در بسیاری از نباتات وجود دارد.

(اسم ) گلوسیدی است مرکب ناجور که علاوه بر یک یا چند مولکول از دارای یک یا چند مولکول ماد. غیر گلوسیدی است یا گلوکزید ها.دسته ای از گلوسید های مرکب که علاوه بر یک یا چند مولکول از دارای یک یا چند مولکول ماد. غیر قندی در ترکیب خود میباشندلذا آنها را گلوسید های مرکب ناجور نیز مینامند. ماد. غیر قندی در گلوکزید ها ممکنست الکل اتر فنل اسید استن آلکالوئید نیتریل و غیره باشد. ماد. غیر گلوسیدی را که در ترکیب گلوکزید است آگلیکن مینامند. گلوکزید ها معمولا در آب حل میشوند. بعضی از آنها دراتر کلروفرم نیز حل میگردند و در صورتیکه هیدرولیز شوند به ماد. گلوسیدی و آگلیکن خود تجزیه میشوند. گلو کزید ها در نباتات بسیار فراوانند و در شیر. سلولی بحالت محلول وجود دارند و غالبا در سلولهای خاصی موجودند. بعضی گلوکزید ها دارای ازت میباشند در این حالت میتوان آنها را جزو ترکیبات چهار تایی شمرد مثل آمیگدالین که در بادام تلخ و هست. گیلاس و گوجه یافت میشود و باعث تلخی هسته های این میوه ها است. در برخی دیگر از گلوکزید ها علاوه بر کلور و هیدروژن و اکسیژن و نیدروژن و گوگرد نیز وجود دارد مانند سینیگرین که در خردل سیاه یافت میشود. گلوکزید ها معمولا نور پلاریزه را بسمت راست میچرخانند ( اصطلاحا دکستروژیر هستند ). مهمترین گلوکزید ها عبارتند از: سالیسین که در ساقه و برگ بید وجود دارد دیژیتالین که در گیاه گل انگشتانه موجود است اوابادین که بیشتر در گیاه استروفانتوس گراتوس وجود دارد و اسکولین که در شاه بلوط هندی یافت میشود هتروزید ها.

💡 در برگ جل نوعی دیاستاز به نام سیناپتاز و نوعی گلوکزید به نام پرولورازوزید وجود دارد. این دو ماده در مجاورت آب بر یکدیگر تأثیر می‌گذارند و اسید سیانیدریک و گلوکزو آلدئیدبنزوئیک به وجود می‌آید. در برگ این گیاه تانَن و قند و مواد چرب و کمی اُکسالات کلسیم یافت می‌شود. از برگ جل در پزشکی آب مقطر لوریه سریز تهیه می‌شود که مصرف دارویی دارد. طرز تهیهٔ آب جل به این روش است که یک کیلوگرم برگ تازهٔ این گیاه را با ۴ لیتر آب می‌جوشانند تا ۱۰۰۰ گرم آب مقطر از آن حاصل شود. آب مقطر جل دارای خاصیت ضد تشنج و تسکین‌دهندهٔ سرفه است و در موارد تنگی نفس و سیاه سرفه و ناراحتی و دردهای معده و روده مصرف می‌شود. همچنین در دندان‌پزشکی در فرمول‌های دهان‌شویه‌های مسکن نیز کاربرد دارد.