لوامع صاحبقرانی که در میان عالمان به شرح فقیه شهرت دارد، اثری فاخر از فقیه بزرگ قرن یازدهم هجری، محمدتقی بن مقصودعلی اصفهانی، معروف به مجلسی اول و پدر علامه مجلسی، است که در سال ۱۰۷۰ هجری قمری دیده از جهان فروبست. این اثر گرانسنگ، در مقام شرح و ترجمه کتاب مهم من لا یحضره الفقیه نوشته شیخ صدوق، یکی از چهار رکن اصلی منابع روایی شیعه، پدید آمده است. ویژگی بارز مجلسی اول در این شرح، پرهیز سنجیده از درگیری با اصطلاحات دشوار و مباحث پیچیده علمی بوده است؛ ایشان ترجیح دادهاند تا با تکیه بر شرحی روان به زبان فارسی، در مواردی اندک به ذکر توضیحات کوتاه سندی یا دفع و رفع برخی شبهات رایج بپردازند، که این رویکرد، کتاب را برای طیف وسیعی از طلاب و خوانندگان قابل فهم ساخته است.
از حیث اعتبار علمی و جایگاه در میان متون فقهی، کتاب لوامع صاحبقرانی همچون جایگاه رفیع مؤلف پرتوان خود، اعتباری ممتاز دارد. این کتاب تنها یک شرح روایی نیست، بلکه تصویری دقیق از زبان و نثر فاخر فارسی در عصر قاجار و صفویه ارائه میدهد. مهمتر از آن، این اثر گنجینهای است که شامل نظرات اصیل و اجتهادی مؤلف در باب شرح و تبیین روایات اهل بیت عصمت و طهارت (علیهم السلام) میباشد. این ترکیب از غنای محتوایی و زیبایی ساختاری، موجب شده است که این شرح، همواره مورد مراجعه محققان و فقیهان قرار گیرد.
انگیزه اصلی برای تألیف این اثر در مقدمه کتاب به روشنی بیان شده است؛ پس از آنکه مجلسی اول شرح مبسوط عربی خود با عنوان روضة المتقین فی شرح من لا یحضره الفقیه را بر آن کتاب اربعه به اتمام رساند، به درخواست شاه عباس صفوی مبنی بر نگارش نسخه فارسی آن پاسخ مثبت دادند. این درخواست، موجب شد تا مجلسی اول به نگارش کتاب صاحبقرانی بپردازد که شهرت یافته به شرح الفقیه یا اللوامع القدسیة، تا گامی مهم در جهت ترویج و تبیین دقیق معارف حدیثی به زبان ملی برداشته باشد.
