خاوران

خاوَران نامی است که به سه مکان متفاوت در ایران و ترکیه اشاره دارد. نخست، شهری در کشور ترکیه به نام هاوران در استان بالیکسیر است که بر پایه سرشماری سال ۲۰۰۸ میلادی، ۱۰٬۷۱۳ نفر جمعیت داشته و برآوردهای سال ۲۰۰۹ جمعیت آن را ۱۰٬۸۹۵ نفر اعلام کرده‌اند. در ایران، خاوَران به محله‌ای پرجمعیت و گسترده در جنوب شرقی تهران (منطقه ۱۵) اطلاق می‌شود. شریان اصلی ارتباطی این محله، خیابان خاوران است که از میدان خراسان آغاز شده و پس از اتصال به بزرگراه آهنگ، به بزرگراه خاوران تبدیل می‌شود. این محله دارای بافتی متراکم با کوچه‌های متعدد است و از نقاط شاخص آن می‌توان به گورستان خاوران، پارک آبی آزادگان، ساختمان امیرسلیمانی، پایانه مسافربری خاوران و شرکت واحد اتوبوسرانی اشاره کرد. این بزرگراه در ادامه و پس از گذر از سه‌راه افسریه، به بزرگراه امام‌رضا تغییر نام می‌دهد.

سومین مکان، شهر خاوَران در استان فارس است که مرکز بخش راهگان محسوب می‌شود. این شهر که پیش‌تر با نام خانه‌کهدان شناخته می‌شد، در ۱۱۵ کیلومتری جنوب شیراز و ۶۰ کیلومتری شمال غرب جهرم قرار دارد و ارتفاع آن از سطح دریا ۱٬۳۶۰ متر است. آب‌وهوای مطبوع و کوهستانی این شهر، امکان رویش همزمان درختان سردسیری و گرمسیری را فراهم کرده و ترکیب باغ‌های انبوه مرکبات با نخلستان‌ها، جلوه‌ای منحصربه‌فرد به آن بخشیده است. بر اساس سرشماری سال ۱۳۹۵، جمعیت این شهر ۴٬۳۳۲ نفر بوده است.

لغت نامه دهخدا

خاوران. [ وَ ] ( اِ )مشرق. ( برهان ) ( شرفنامه منیری ). خاور:
هم از خاوران تا در باختر
ز کوه و بیابان و از خشک و تر.فردوسی.بخفت و چو خورشید از خاوران
برآمد بسان رخ دلبران.فردوسی.ذره ای کز عراق برخیزد
رشک خورشید خاوران باشد.سلمان ساوجی.|| مغرب را نیز گویند. ( از برهان قاطع ).
خاوران. [ وَ ] ( اِ ) نام یکی از گوشه های دستگاه ماهور است. ( از دیوان جاهد ).
خاوران. [ وَ ] ( اِخ ) خابران. نام دیگر ابیورد است و لسترنج مختصات جغرافیایی آن را چنین ذکر میکند: «در خاور نسا آن سوی کوه و در حاشیه بیابان مرو، خاوران واقع است که آنرا «ابیورد» و گاهی باوردهم میگویند. مقدسی گوید من ابیورد را از نسا بهتر وبازارش را پر رونق تر و خاکش را حاصل خیزتر دیدم و مسجد آن شهر در بازار است. حمداﷲ مستوفی گوید: «شهری کوچک است و در او میوه فراوان » و نیز گوید رباط کوفن از توابع ابیورد در دهکده ای بفاصله شش فرسخی ابیوردواقع است. این رباط را عبداﷲبن طاهر در قرن سوم هَ. ق. بنا کرد و چهار دروازه داشت و در وسط آن مسجد جامعی بود. ولایت «ابیورد» یا «خاوران » را مرکز مهنه یا میهنه بود. یاقوت نقاط مهم دیگری را در این ولایت اسم می برد که از آن جمله است: ازجه، باذان و خروالجبل و شوکان. مهنه در زمان یاقوت ویران بوده است. حمداﷲمستوفی در قرن هشتم گوید: «در او باغستان فراوان و آب بسیار روان و حاصلش غله و میوه باشد در حق بزرگانی که از دشت خاوران برخاسته اند گفته اند:
بر سپهر صیت گردان شد بخاک خاوران
تا شبانگاه آمدش چار آفتاب خاوری
خواجه ای چون بوعلی شادانی آن صاحب قران
مفتیی چون اسعد مهنه ز هر شینی بری
صوفیی صافی چو سلطان طریقت بوسعید
شاعری فاخر چو مشهور خراسان انوری.
خاوران بصورت خاواران هم ضبط گردیده است. ( از سرزمینهای خلافت شرقی ). و رجوع شود به نزهةالقلوب چ لیدن مقاله 3 ص 157:
چنان کارگاه سمرقند شد
زمین از در بلخ تا خاوران.منوچهری.بنده ای را سند بخشی پیشکاری را طراز
کهتری را بر زمین خاوران مهتر کنی.ناصرخسرو.سرتاسر خاک خاوران سنگی نیست
کز خون دل و دیده بر آن رنگی نیست
در هیچ زمین و هیچ فرسنگی نیست
کز دست غمت نشسته دلتنگی نیست.

فرهنگ معین

(وَ ) [ په. ] (اِ. ) ۱ - مغرب. ۲ - مشرق.

فرهنگ عمید

۱. خاور، مشرق: هم از خاوران تا در باختر / ز کوه و بیابان و از خشک و تر (فردوسی: ۴/۳۲۷ ).
۲. (موسیقی ) گوشه ای در دستگاه ماهور.

فرهنگ فارسی

ولایتی بود در مرز شمالی خراسان کنونی. شهرها و آبادیهای مهم آن عبارت بودند از: رونه میهنه نسا ابیورد و دره گز.
خاور، مشرق، قسمتی ازشمال خراسان
( اسم ) ۱ - مغرب. ۲ - مشرق. ۳ - گوشه ای در دستگاه ماهور.
نام قریه ایست از قرائ خلاط و منسوب به آن خاورانی است.

دانشنامه عمومی

خاوران (ترکیه). خاوران ( به ترکی استانبولی: Havran ) شهری است در کشور ترکیه که در استان بالیکسیر واقع شده است. جمعیت این شهر بر اساس سرشماری سال ۲۰۰۸ میلادی ۱۰٬۷۱۳ نفر و بر اساس برآوردهای سال ۲۰۰۹ میلادی ۱۰٬۸۹۵ نفر می باشد.
خاوران (تهران). خاوَران از محله های شهر تهران است.
این محله در جنوب خاوری شهر تهران و در منطقه ۱۵ تهران واقع شده است.
خیابان خاوران که شاهرگِ ارتباطی این محله محسوب می شود از میدان خراسان آغاز و پس از پیوستن به بزرگراهِ آهنگ به صورت بُزرگراهی به نام خاوران در می آید. خاوران محله ای پرجمعیت با کوچه پس کوچه های بسیار و متراکم است. بزرگراه خاوران پس از گذر از سه راه افسریه نام بزرگراه امام رضا را به خود می گیرد.
گورستان خاوران که محل دفن شمار زیادی از کشته شدگان سیاسی اوایل دوران انقلاب از سال ۵۷ تا ۶۸ می باشد در امتداد این بزرگراه قرار دارد.
از نقاط مهم این محله و اطراف آن می توان به پارک آبی آزادگان، ساختمان امیرسلیمانی و شرکت واحد اتوبوسرانی تهران و حومه ( منطقه ۳ ) اشاره کرد. صنایع و انبارهای بسیاری در کنار بزرگراه امام رضا مستقر هستند.
پایانه خاوران نیز در این منطقه واقع شده است.
خاوران (خفر). خاوَران شهری در استان فارس و مرکز بخش راهگان است. خاوران در نیمه جنوبی استان فارس در ۱۱۵ کیلومتری جنوب شیراز و ۶۰ کیلومتری شمال غرب جهرم واقع شده و ۱۳۶۰ متر از سطح دریا ارتفاع دارد. این شهر به دلیل کوهستانی بودن از آب و هوای مطبوعی برخوردار است که موجب شده اکثر درختان سردسیری و گرمسیری در کنار هم رویش یابد. یکی از جاذبه های گردشگری آن، وجود باغ های انبوه مرکبات و نخلستان ها است که جلوه منحصربه فردی به خاوران بخشیده است. براساس سرشماری نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵، جمعیت خاوران برابر با ۴٬۳۳۲ تن بوده است. این شهر تا سال ۱۳۶۱ خانه کهدان نامیده می شده است.
خاوران شهری سرسبز است و پیشه بیشتر مردم آن کشاورزی، پرورش دام و طیور، کشاورزی، باغبانی و رانندگی است. این شهر دارای قنات هایی است که در واقع منابع اصلی آبیاری باغ های این شهر به شمار می روند. یکی از مهم ترین این قناتها، قنات شیخ احمدی است که تبدیل به تفریحگاه و منطقه نمونه گردشگری شده است. از دیگر چشمه سارهای این شهر می توان به چشمه مخستان، چشمه قم آباد، چشمه منصورآباد، چشمه مجدآباد نیز اشاره کرد. از لحاظ فرهنگی نیز این شهر نویسندگان، هنرمندان و ادیبان زیادی را در خود دیده است.
از مدارک، سنگ نوشته ها و نقل قول ها اینطوری روایت شده که این شهر دارای سابقه طولانی است و حدود یک هزار سال از قدمت آن تاکنون به تأیید رسیده است. از آثار تاریخی این منطقه می توان امامزاده محمد را نام برد، از آسیاب ها و مساجد قدیمی که هنوز به چشم می خورد نام برد که نشانگر قدمت طولانی این خطّه می باشد. مرقد مبارک امامزاده محمد، در سمت شمالی خاوران، میان نخلستانهای انبوه می باشد، که خوشبختانه ساختمان و گنبد آن در چند سال گذشته بازسازی شده است.
دربارهٔ تغییر نام این محل باید گفت که تغییر نام خانکهدان بعد از پیروزی انقلاب و بنا بر پیشنهاد و امام جمعه خفر و تصویب مقام وزارت کشور صورت پذیرفت و در سال ۶۱ بعد از تأسیس شهرداری با حمایت مردم فداکار و کوشای این خطه به خدمات عمومی زیاد از جمله احداث ساختمان شهرداری، آسفالته نمودن کوچه ها –نوسازی خانه ها –اقدامات وسیع آب و برق –احداث دو باب مدرسه راهنمایی دخترانه و پسرانه و ۴ باب مدرسه ابتدایی و دو باب دبیرستان دخترانه و پسرانه –افتتاح شعب بانک صادرات –کشاورزی –احداث بهداشت –شهرک جدید کوی المهدی –احداث ساختمان مخابرات –احداث ساختمان ژاندارمری و دوایر راهنمایی و رانندگی –دفتر ازدواج –تأسیس پمپ بنزین –کارخانه سنگ شکن به پیشرفت قابل ملاحظه ای نائل گردید.

جمله سازی با خاوران

گشته در برجی دو نجم سعد گردون را قران یا دو خورشد فروزان طالع از یک خاوران
بنده‌ای را هند بخشی پیش‌کاری را طراز کهتری را بر زمین خاوران مهتر کنی
دی ز خاک خاوران چون ذره مجهول آمده گشته امروز اندرو چون آفتاب خاوری