ایلخان

ایلخان. ( ترکی -مغولی، اِ مرکب ) خان و فرمانروای ایل. لقب سلاطین مغول است. ( برهان ) ( آنندراج ) ( هفت قلزم ). عنوان سلاطین مغول ایران. ج، ایلخانان. ( فرهنگ فارسی معین ). نامی که مغولان به شاهان خود میدادند. ( حاشیه برهان چ معین ): بعد از ایشان یرلیغ ایلخان بزرگ ارغون خان به امضاء آن احکام پیوست. ( تاریخ غازان ص 224 ). || رئیس ایل. خان قبیله.( فرهنگ فارسی معین ). رجوع به ایلخانان ایران شود.
ایلخان. ( اِخ ) نام ممدوح بندگی شیخ مصلح الدین سعدی شیرازی. ( شرفنامه ) ( آنندراج ) ( مؤید الفضلاء ):
تا گردنان روی زمین منزجرشدند
گردن نهاده بر خط فرمان ایلخان.سعدی.خط مسلسل شیرین که گر نیارم گفت
بخط صاحب دیوان ایلخان ماند.سعدی.بصدر صاحب دیوان ایلخان نالم
که در ریاست او جور نیست بر مسکین.سعدی.بهر کسی نتوان گفت حال و قصه خویش
مگر به صاحب دیوان ایلخان گویم.سعدی.

[ تر - مغ. ] (اِمر. ) ۱ - رییس ایل، خان قبیله. ۲ - عنوان سلاطین مغول ایران.

۱. رئیس ایل، سرپرست ایل، خان قبیله.
۲. دورۀ مغول، عنوان امرا و رؤسا و سردستگان.

ایلخانی: رئی ایل، سرپرست ایل، خان قبیله، عنوان امرائ وروسائ وسردستگان مغول
( اسم ) ۱ - رئیس ایل خان قبیله. ۲ - عنوان سلاطین مغول ایران. جمع: ایلحانان.
نام ممدوح بندگی شیخ مصلح الدین سعدی شیرازی.

(یا: ایلخانی) واژه ای ترکی به معنای «رئیس ایل یا قوم» و به قولی خانِ تابع، لقب سلاطین مغولی ایران. این لقب را هولاکوخان دربارۀ دولت خویش به کار می برد و پس از وی، جانشینانش استفاده می کردند. اگرچه هر دو بخش واژۀ مرکّب ایلخان ترکی است و هر دو بخش آن به زبان مغولی نیز درآمده است، به صورت مرکّب در هیچ یک از آن دو زبان پیشینه ای ندارد و بی گمان از زبان فارسی به آن دو راه یافته است. ایلخان در ترکی کاربردی فراوان و در مغولی کاربردی اندک داشته است. پس از مغولان، واژۀ ایلخان در دوره های صفویه و قاجاریه به رؤسای ایل های بزرگ، مانند لر و بختیاری، اطلاق می شده است. نیز ← ایلخانان

رییس ایل، خان قبیله.
عنوان سلاطین مغول ایران.

💡 نور چشم ایلخان اسعد محمد آن که هست بختیاری را شرف زین خاندان بختیار

💡 آستان خدیجه خاتون مربوط به دوره ایلخانی است و در شهرستان قم، بخش سلفچگان، روستای خدیجه خاتون واقع شده است. این اثر در تاریخ ۲۶ آبان ۱۳۷۸ با شماره ثبت ۲۴۹۵ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

💡 پس از چیرگی مغول بر ایران سلسله ایلخانان بر ایران مسلط شدند و اولجایتو در طول سال‌های ۱۳۰۴–۱۳۱۷ میلادی بر این سرزمین فرمان می‌راند.

💡 آرْپاخان یا آریاکاوون (درگذشتهٔ ۱۳۳۶ میلادی) فرمانروای ایلخانی بود که در ۳۰ نوامبر ۱۳۳۵ میلادی پس از مرگ سلطان ابوسعید بهادرخان پسر اولجایتو (سلطان محمد خدابنده) به حکومت رسید و در همان سال (مهٔ ۱۳۳۶ میلادی) کشته شد.

💡 امامزاده هادی بن علی مربوط به دوره ایلخانی است و در شهرستان همدان، میدان باباطاهر، محدوده فضای سبز واقع شده و این اثر در تاریخ ۲۴ اسفند ۱۳۸۳ با شمارهٔ ثبت ۱۱۴۰۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

💡 بیشتر اسامی شهرها، روستاها، کوه‌ها و رودهای مکریان متشکل از واژهٔ‌های مغولی است که گویا در دورهٔ حکومت ایلخانان مغول در مراغه منطقهٔ مکریان از لحاظ کشاورزی از اهمیت خاصی برخوردار بوده است.