استهلال ماه

استهلال یا هلال‌بینی یا برن‌بینی به معنای تلاش برای مشاهده هلال ماه است. این عمل از نظر نجومی اهمیت دارد، زیرا دوره ماه قمری ممکن است ۲۹ یا ۳۰ روز باشد و دیدن ماه نو گاهی دشوار و نیازمند محاسبات دقیق نجومی است. همچنین، در اسلام این عمل از اهمیت ویژه‌ای برخوردار بوده و مستحب به شمار می‌آید، چرا که مناسبت‌های دینی اسلام بر اساس تقویم قمری تنظیم شده‌اند. بر اساس نظر رایج، نشانه‌های نجومی ماه، مانند بلندی یا دیر غروب کردن، به معنای این نیست که شب گذشته، آغاز ماه بوده است. برخی از فقها، طوق‌دار بودن ماه را به عنوان دلیلی برای اثبات شروع ماه در شب قبل در نظر گرفته‌اند. همچنین، در صورتی که ماه قبل را سی روزه حساب کنیم و به دلیل پنهان ماندن، وجود بدر ماه در شب سیزدهم را دلیلی برای تأخیر یک روزه ماه می‌دانند. در سنت فقهی، رؤیت هلال ماه به‌طور معمول با چشم غیرمسلح انجام می‌شود. اما در سال‌های اخیر، برخی مراجع مانند سید علی خامنه‌ای و فاضل لنکرانی، رؤیت هلال با استفاده از وسایل اپتیکی مانند دوربین یا تلسکوپ را نیز معتبر دانسته‌اند. صادقی تهرانی نیز معتقد است که دیدن هلال به چشم عادی یا وسیله خاصی محدود نمی‌شود و این حکم شامل چشم مسلح و محاسبات نجومی نیز می‌شود. بهجت، تبریزی، سیستانی، صافی، نوری همدانی، مکارم شیرازی و وحید خراسانی، رؤیت با ابزار نجومی را تنها در صورتی که اطمینان‌بخش باشد، معتبر می‌دانند. در حالی که سید موسی شبیری زنجانی با تجدیدنظر در فتوای قبلی خود، تنها رؤیت با چشم غیرمسلح را ملاک قرار داده است.