خزایی

خزایی‌ها در تمامی استان‌های ایران زندگی می‌کنند. در مراغه، به‌طور بومی با سابقه سکونت بیش از 800 سال حضور دارند و امروزه به زبان ترکی صحبت می‌کنند. در استان‌های کرمان، اصفهان، فارس، بوشهر، خراسان جنوبی، خراسان رضوی و استان مرکزی، به زبان فارسی تکلم می‌کنند. سابقه سکونت آن‌ها در خراسان به سده اول هجری و در اصفهان به دوران پیش از اسلام برمی‌گردد. در استان فارس، دو گروه از خزایی‌ها وجود دارند: گروهی که از زمان‌های نامشخص در این منطقه ساکن هستند و گروهی که در دوره زندیه به این سرزمین مهاجرت کرده‌اند. این گروه به‌طور کلی جمعیت قابل توجهی را تشکیل می‌دهند و شامل تیره‌های متعددی مانند ایزدی، یزدانیار و غیره هستند. همچنین، بخشی از آن‌ها به هرات مهاجرت کرده‌اند. ادغام شده در ایل لیروای، همچنین در کازرون و بسیاری از مناطق دیگر لرستان زندگی می‌کنند و با افتخار به زبان لُری، که زبانی باستانی و زیباست، صحبت می‌کنند. علاوه بر این، جمعیت قابل توجهی از آن ها در ملایر، تویسرکان و دیگر شهرهای همدان نیز به زبان لری گفتار دارند. در مورد منطقه اشترانیان و سیلاخور بروجرد، اطلاعات متناقضی وجود دارد. به عنوان مثال، ملا عزیز و خانواده‌اش از سیلاخور بروجرد به مازندران مهاجرت کردند و همچنین می‌دانیم که تعدادی از اعضای سازمان تروریستی مجاهدین خلق از اشترانیان بروجرد هستند، از جمله پرویز خزایی که به شدت به لُر بودن خود افتخار می‌کند. خزایی های عرب که در واقع عرب‌زبان هستند، از آن هایی به شمار می‌روند که به‌طور مشخص و مستند، 800 سال قبل از اسلام در منطقه مادیروس یا کزل لو در میان‌رودان زندگی می‌کردند. در زمان هجوم تازیان به ایران، زبان آن‌ها تغییر یافت و امروزه بازماندگان آن‌ها به‌صورت کم‌جمعیت در منطقه دشت عباس و استان خوزستان همچنان به زبان عربی صحبت می‌کنند. بخشی از آن‌ها نیز در میان باتلاق‌های فرات پایین سکونت دارند. در کردستان نیز در غرب و شمال‌غرب کشور و همچنین خراسان شمالی زندگی می‌کنند. در سیستان و بلوچستان نیز از تیسفونی‌ها هستند و نام‌های تاریخی خود مانند گلی یا گالی را حفظ کرده‌اند. این گروه جمعیت قابل توجهی دارند و در بسیاری از ایلات بلوچ ادغام شده‌اند، به‌طوری که میرها یا میرهای بلوچ خزاعی هستند. جالب است که با میری یا میرو که در ایل میلان میروئی نامیده می‌شوند، نیز از یک بستر تاریخی مشترک برخوردارند. بنابراین، در حالی که عمده آن ها لُر و کُرد هستند، می‌توان آن‌ها را در بسیاری از استان‌های کشور مشاهده کرد که به زبانی دیگر سخن می‌گویند.