کتاب القواعد الفقهیة اثر مرجع عالیقدر و مدرس برجسته حوزه علمیه قم، حضرت آیتالله العظمی ناصر مکارم شیرازی، یکی از تألیفات مهم ایشان در زمینه فقه استدلالی محسوب میشود. ایشان که در حال حاضر از مراجع تقلید فعال هستند، رساله عملیه و توضیحالمسائل خود را در سال ۱۳۶۸ شمسی به چاپ رساندند و تدریس خارج فقه ایشان نیز از پرجمعیتترین و استدلالیترین مباحث در قم به شمار میرود. این اثر (القواعد الفقهیة)، که با آثار مهم دیگری چون «تفسیر نمونه»، «تفسیر موضوعی پیام قرآن» و «توضیحالمسائل» در کارنامه علمی ایشان قرار دارد، به تفصیل به مباحث مقدماتی این علم پرداخته است. این مباحث شامل تعریف دقیق قاعده فقهی، تبیین جایگاه این علم در میان فقه و اصول فقه، تمایز میان قواعد فقهی، قواعد اصولی و مسائل فقهی، و همچنین ضرورت و اهمیت فراگیری علم قواعد فقه است.
این اثر فاخر در دو مجلد به تدوین و بررسی سی قاعده فقهی کلیدی پرداخته است که هر یک از آنها ستون فقرات استنباطات فقهی را تشکیل میدهند. از جمله قواعد محوری که در این کتاب مورد تعمق و تحلیل قرار گرفتهاند میتوان به قواعد مشهور و پرکاربرد نظیر لاضرر، الصحة، لاحرج، الفراغ والتجاوز، اليد، القرعة، التقیة، و لاتعاد اشاره کرد. علاوه بر اینها، مباحث مربوط به قاعده التسلط، حجیت بینه و خبر واحد در موضوعات، قاعده الحیازة و السبق، قواعد مربوط به ضمان، قاعده غرر، اللزوم، البینة والیمین، و نیز قواعدی همچون تلف المبیع قبل قبضه و تبعیة العقود به صورت مبسوط مورد بحث قرار گرفتهاند که نشاندهنده جامعیت این اثر در پوشش ابعاد مختلف فقه عملی است.
