غفلت اصحاب سبت
قصهی اصحاب سَبْت یکی از داستانهای عبرتآموز قرآن کریم است که درباره گروهی از بنیاسرائیل روایت میشود که به دلیل نافرمانی فرمان خداوند در روز شنبه گرفتار عذاب الهی شدند. این گروه، که در برخی روایات جمعیتی حدود ۷۰ تا ۸۰ هزار نفر داشتهاند، در عصر پیامبری حضرت داوود زندگی میکردند و در کنار دریا ساکن بودند. نام آنان بهطور صریح تنها در آیه ۴۷ سوره نساء آمده است، اما اشاره به سرنوشتشان در چندین آیه دیگر قرآن کریم نیز مشاهده میشود.
اصحاب سبت، روز شنبه را که در زبان عبری «شبات» و به معنای استراحت است، حرمت میکردند و از هرگونه کار خودداری میکردند. بر اساس دستور خداوند، شکار ماهی در روز شنبه برای آنان ممنوع بود. با این حال، آنان برای کسب مال و بهرهبرداری از روز شنبه، تدبیری به کار گرفتند: حوضها و جدولهایی حفر کردند تا ماهیها روز شنبه وارد آن شوند، اما نتوانند خارج شوند، سپس در روز یکشنبه آنها را صید میکردند. به این ترتیب، با نقض فرمان الهی و حیلهگری، نعمتهای فراوانی به دست آوردند و از حدود الهی سرپیچی کردند.
نتیجه نافرمانی این گروه، عذاب الهی بود؛ قرآن کریم میفرماید که به امر خدا به صورت بوزینه درآمدند و برخی روایات اشاره دارند که این افراد پس از سه روز هلاک شدند. علامه طباطبایی در تفسیر المیزان توضیح میدهد که تنها کسانی از اصحاب سبت که نهی از منکر میکردند، نجات یافتند، در حالی که خطاکاران و کسانی که در برابر آنان سکوت اختیار کردند، گرفتار عذاب شدند. برخی مفسران مانند مجاهد بن جبر و محمد عبده معتقدند که مسخ در ظاهر رخ نداده و تعبیر قرآن تمثیلی بوده و به فساد قلب و اخلاق آنان اشاره دارد.
از نظر مکانی، شهر اصحاب سبت بر اساس روایات مختلف، ایله معرفی شده که احتمالاً همان ایلات فعلی در کنار دریای سرخ و فلسطین اشغالی است. برخی منابع دیگر، مدین و طبریه را نیز به عنوان مکان زندگی این گروه ذکر کردهاند. زمان وقوع این ماجرا نیز با عصر حضرت داوود مرتبط دانسته شده است. به طور خلاصه، داستان غفلت اصحاب سبت نمونهای از عبرت الهی است که نشان میدهد نافرمانی و حیلهگری در برابر قوانین الهی سرانجامی جز عذاب و هلاکت ندارد و تنها کسانی که از منکر نهی کرده و به فرمان الهی وفادار میمانند، نجات خواهند یافت.
دانشنامه اسلامی
[ویکی فقه] غفلت اصحاب سبت (قرآن). قصه اصحاب سبت در قرآن به اجمال آمده، و در اخبار و روایات بسط و تفصیل یافته است. پس از مدتی چون نافرمانی اصحاب سبت بالا گرفت، برخی با آگاهی از خطا بودن این عمل سکوت کردند و گروهی دیگر به نصیحت پرداختند و خطاکاران را از انجام دادن این عمل نهی کردند. ولی آنان به این نصایح توجهی نکردند.
در قرآن کریم به غفلت و بی اعتنایی اصحاب سبت به پندهای موعظه گران اشاره شده است آنجاکه می فرماید:و سـلهم عن القریة التی کانت حاضرة البحر اذ یعدون فی السبت اذ تاتیهم حیتانهم یوم سبتهم شرعا ویوم لایسبتون لاتاتیهم کذلک نبلوهم بما کانوا یفسقون(و از اهالی آن شهری که کنار دریا بود از ایشان جویا شو آنگاه که به حکم روز شنبه تجاوز می کردند آنگاه که روز شنبه آنان ماهی هایشان روی آب می آمدند و روزهای غیر شنبه به سوی آنان نمی آمدند این گونه ما آنان را به سبب آنکه نافرمانی می کردند می آزمودیم). و اذ قالت امة منهم لم تعظون قوما الله مهلکهم او معذبهم عذابا شدیدا قالوا معذرة الی ربکم ولعلهم یتقون(و آنگاه که گروهی از ایشان گفتند برای چه قومی را که خدا هلاک کننده ایشان است یا آنان را به عذابی سخت عذاب خواهد کرد پند می دهید گفتند تا معذرتی پیش پروردگارتان باشد و شاید که آنان پرهیزگاری کنند). فلما نسوا ما ذکروا... واخذنا الذین ظـلموا..(پس هنگامی که آنچه را بدان تذکر داده شده بودند از یاد بردند کسانی را که از کار بد باز می داشتند نجات دادیم و کسانی را که ستم کردند به سزای آنکه نافرمانی می کردند به عذابی شدید گرفتار کردیم).